ΣΟΝΙΑΣ ΕΥΘΥΜΙΑΔΟΥ-ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ: Στη γειτονιά των τραίνων

 

της Μηλίτσας Αγιαννίτου-Παυλοπούλου (εκδ. Αύρα)

Υπάρχουν κάποια βιβλία που, κατά τη γνώμη μου, θα έπρεπε οι τίτλοι τους να φιγουράρουν ανάμεσα στους τίτλους των πιο ευπώλητων βιβλίων στη χώρα μας. Και, αντίστοιχα, οι συγγραφείς τους να είναι από τους πιο γνωστούς συγγραφείς που διαθέτει ο τόπος μας, αλλά δυστυχώς δεν είναι. 

Τα γράφω αυτά, όχι σαν κριτικός βιβλίων (που, φυσικά, δεν είμαι), αλλά ως απλή αναγνώστρια, που, όσο κι αν κάποιοι θεωρούν ως αντικείμενο των ειδικών την κριτική των βιβλίων, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί και στους απλούς αναγνώστες τους την άποψη για την ποιότητά τους, αρκεί να είναι τεκμηριωμένη και να βασίζεται κάπου (θυμάμαι τους μαθητές μου, που, όταν τους ρωτούσα «τι ακριβώς σου άρεσε α’ αυτό το κείμενο;», απαντούσαν οι περισσότεροι «μου άρεσε όλο» και πίστευαν πως είχαν ξεμπερδέψει, κι ας ήξεραν πως προσωπικά περίμενα πάντοτε συγκεκριμένες απαντήσεις. 

Όσο για το «τεκμηριωμένες», μου αρκούσε να μου απαντήσουν και πως το τάδε σημείο τους συγκίνησε γιατί τους θύμιζε κάποιο δικό τους βίωμα-άλλωστε, η συγκίνηση που νιώθουμε όταν ερχόμαστε σ’ επαφή με κάποιο κείμενο είναι καθαρά υποκειμενική υπόθεση, έχει να κάνει με τα βιώματά μας κι όχι μόνο με το επίπεδο όπου έχουμε φτάσει ως αναγνώστες. Π.χ. δεν ξεχνάω ποτέ τον παλιό μου μαθητή Κυριάκο, που, ακούγοντάς με να διαβάζω ένα κείμενο για μεγάλους (πάντοτε έφερνα σ’ επαφή τους μαθητές μου με ερεθίσματα πιο πάνω από την ηλικία τους, τα χαιρόμουν να κάνουν ένα βήμα «τολμηρό» και, με μια μικρή βοήθεια από μέρους μου, να κατακτούν μια γνώση που υποτίθεται δεν είναι για τη δική τους ηλικία. 

Τελειώνοντας, λοιπόν, την ανάγνωση του μικρού κειμένου «Το λαούτο» του Θοδωρή Γκόνη, γίνεται μια σιωπή κι ο Κυριάκος μου λέει: «Δεν το κατάλαβα, κυρία, πώς γίνεται να πεθαίνει κανείς από αγάπη, αλλά η αλήθεια είναι πως πολύ μου άρεσε αυτή η ιστορία»(!). Σήμερα που τα παιδιά δυσκολεύονται να κατανοούν ακόμη και κείμενα γραμμένα στη γλώσσα που μιλάνε και για την ηλικία τους, σήμερα δεν ξέρω πώς ακριβώς μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο)...

Χτες βράδυ, λοιπόν, έχασα τον ύπνο μου για λόγους που σχετίζονται με την ανάγνωση: είχα προμηθευτεί το πιο πρόσφατο βιβλίο μιας συγγραφέως την οποία διαβάζω τα τελευταία χρόνια, της Μηλίτσας Αγιαννίτου-Παυλοπούλου,γιατρού από τη Θεσσαλονίκη, την οποία μου σύστησε ως συγγραφέα η καλή αναγνώστρια και φίλη Φερενίκη Γκίτση. Μάλιστα, καθώς το πρώτο της βιβλίο είχε εξαντληθεί, μου το δάνεισε, για να τρελαθώ με την αληθινή ιστορία των καταγομένων από το ηρωικό κι ένδοξο και πολύκλαυστο Μοναστήρι, που ακόμη και το σημερινό του όνομα από την ελληνική ονομασία Βουτέλιον ή Βιτώλια προέρχεται (βλέπετε, οι γείτονές μας Σκοπιανοί μιλάνε ελληνικά, γιατί είναι απόγονοι του Μ. Αλεξάνδρου, τρομάρα τους)...

Μόλις το τελείωσα επικοινώνησα στον εκδοτικό οίκο, ζητώντας τους να το επανεκδώσουν, πράγμα που δυστυχώς δεν έγινε. Κι όμως, μέσα από τις σελίδες αυτού του βιβλίου καταλαβαίνει ο αναγνώστης τι συνέβη με το ελληνικότατο και ενεργότατο στον Μακεδονικό Αγώνα Μοναστήρι, που, μετά το 1912 έμεινε εκτός Ελλάδας, γιατί κάποιοι έτσι συμφώνησαν.  Στη συνέχεια, εκδόθηκε και το δεύτερο βιβλίο της «Τα δάκρυα της λύτρωσης», εκδ. Αύρα, στο οποίο περιγράφεται η λαμπερή ιστορία του χωριού της (Μελισσοχωρίου Θεσ/νίκης), κατά τα δύσκολα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα, το οποίο με κέρδισε ολοκληρωτικά και για το θέμα του, όπως όλοι καταλαβαίνετε, αλλά κυρίως επειδή οι δύο πρωταγωνιστές του είναι παιδιά (κέρδισα, διαβάζοντάς του, ακόμη δύο παιδιάήρωες του Μακεδονικού Αγώνα κι αυτό για μένα είναι πολύ σημαντικό).

Χτες, αφιέρωσα τη μέρα μου στην ανάγνωση του πιο πρόσφατου βιβλίου της Μηλίτσας Αγιαννίτου-Παυλοπούλου «Στη γειτονιά των τραίνων», 2024, εκδ. Αύρα. Το ήξερα πως είναι πάλι μια αληθινή ιστορία της Κατοχής μας στους Γερμανούς και της Αντίστασής μας στους Ναζί κατακτητές μας, το ήξερα χάρη στο κατατοπιστικό του οπισθόφυλλο, που τα διευκρίνιζε ολόσωστα. Όμως, αυτό που έζησα διαβάζοντάς το μου έκλεψε τον ύπνο της χτεσινής νύχτας. Θα είμαι συνοπτική: Πρώτον, πρόκειται για βασισμένη σε αληθινά γεγονότα, άρα ο πυρήνας του είναι ένα ντοκουμέντο. 

Δεύτερον, είναι συγκλονιστικό να βλέπεις πως η Αντίσταση στον κατακτητή διεξήχθη από πολίτες ενήλικους, άντρες και γυναίκες, μα και μικρούς -όπως είπε ο μαθητής μου Ηλίας κάποτε «Δεν είναι μονάχα που εμείς τα παιδιά δεν προλάβαμε να ζήσουμε ακόμη τη ζωή μας. Είναι και που δεν μπορούμε να υπερασπιστούμε και να προφυλάξουμε τον εαυτό μας όπως εσείς οι μεγάλοι»(!). Άρα, προστέθηκαν και τα παιδιά-πρωταγωνιστές του βιβλίου «Στη γειτονιά των τραίνων», που στη Θεσσαλονίκη διαδραματίζεται, στα παιδιά ήρωες, για τα οποία συλλέγω στοιχεία εδώ και πολλά χρόνια (Άρχισα να το κάνω όταν διαπίστωσα πως το ενδιαφέρον των μικρών μαθητών μου μεγάλωνε σε δύο περιπτώσεις: όταν τους μιλούσα για παιδιά σαν τους ίδιους κι όταν τους μιλούσα για την Τοπική μας Ιστορία -η οικειότητα και η εγγύτητα έκαναν το πολυπόθητο θαύμα τους). 

Το τρίτο κι αυτό που με τρέλανε είναι η διαπίστωση ότι η συγγραφέας του βιβλίου, για μιαν ακόμη φορά, βάδιζε στα πιο ιερά μονοπάτια της δικής μου ψυχής- αντιγράφω από το οπισθόφυλλο μια μικρή παράγραφο που εξηγεί τι θέλω να πω: «Ανάμεσα στους κατακτητές υπάρχει και ένας που κρύβει άρρητα μυστικά. Αυτά θα κινήσουν τα νήματα της ζωής του και θα οδηγήσουν τις πράξεις του. Είναι εκείνος που ίσως επιβεβαιώσει ότι, ακόμη και στην πιο σκοτεινή στιγμή, ένας άνθρωπος μπορεί να κάνει τη διαφορά». Η διαπίστωση αυτή μου θύμισε την προσωπική μου προσπάθεια, όταν δίδασκα, να προβάλω και να τονίσω στους μαθητές μου αυτό ακριβώς, για να τους διδάξω την ανθρωπιά που, ανεξαρτήτως των συνθηκών που επικρατούν σε κάθε στιγμή, είναι απαραίτητη για να ξεχωρίσουν οι Άνθρωποι από τ’ ανθρωπάκια. 

Κι όπως τις περισσότερες φορές, δημοσίευα το υλικό μου στην ΟΔΟ, ώστε να διαχυθεί το μάθημα ανθρωπιάς, να καλυτερέψουμε και λίγοι περισσότεροι. Θυμάμαι και τον τίτλο των δημοσιεύσεων: ‘Σταγόνες ανθρωπιάς μες στον απάνθρωπο πόλεμο», μπορεί καθένας που ενδιαφέρεται να το βρει στο Διαδίκτυο. Κι επειδή ήθελα το συγκεκριμένο να εμπεδωθεί για πάντα από πολλούς, είχε γίνει και θέμα της επετειακής σχολικής γιορτής μας για το 1940, αξέχαστης γιορτής για μένα, ελπίζω κι εύχομαι και για τα παιδιά.

Χτες, λοιπόν, ρουφώντας το βιβλίο αυτό, έβλεπα και άλλα πρόσωπα που με έχουν απασχολήσει με τη στάση τους στη διάρκεια των πολέμων. Συνάντησα τον Μητροπολίτη Θεσ/νίκης Γεννάδιο, που λόγω της στήριξής του στους Εβραίους συμπολίτες του, δίκαια συγκαταλέχθηκε στον κατάλογο των «Δικαίων των Εθνών». Συνάντησα, όμως, κι έναν ιερέα, τον παπα-Θόδωρο, που, παραμερίζοντας τα δύσκολα οικογενειακά του προβλήματα, με κίνδυνο της ζωής του βοηθούσε αδιακρίτως κάθε άνθρωπο που χρειαζόταν βοήθεια. Αδιακρίτως, όπως το θέλει κι ο ίδιος ο Θεός μας, κι όχι με διακρίσεις, όπως κάνουμε συχνά οι πιστοί (;) Του. 

Τέλος, οφείλω να τονίσω πως η Μηλίτσα Αγιαννίτου-Παυλοπούλου, καταγράφει ασφαλώς και την άλλη πλευρά των γεγονότων: την ύπαρξη μαυραγοριτών και προδοτών, δηλ. ανθρώπων συμβιβασμένων με τις καταστάσεις, που κινούνται με γνώμονα αποκλειστικά το προσωπικό τους συμφέρον, με ό,τι αυτό συνεπάγεται (Δυστυχώς, κάτι τέτοιο δεν είναι άγνωστο σε μας τους σημερινούς, γιατί αυτή είναι η κυρίαρχη νοοτροπία σήμερα, κι αυτό με κάνει να δικαιώνω τον ακροατή μου στο Μουσείο που κάποια φορά πήγε να με διορθώσει: «Γιατί είπατε στα παιδιά ψέματα, πως οι προδότες είναι πιο λίγοι από τους πραγματικούς πατριώτες; Αφού είναι οι πιο πολλοί». Όχι, τότε σίγουρα ήταν όπως τα έλεγα εγώ, δεν ξέρω όμως σήμερα, αν χρειαζόταν, πώς θα ήταν τα πράγματα).

Τελειώνοντας την παρουσίαση ενός ακόμη βιβλίου που, κατά τη γνώμη μου, αξίζει με το παραπάνω να γνωρίσει ο κόσμος, θέλω να εκφράσω για μια φορά ακόμα τη μεγάλη συγκίνηση που νιώθω κάθε φορά που συναντώ ανθρώπους με τους οποίους μας συνδέουν τα ίδια ενδιαφέροντα και οι οποίοι υπηρετούν την αλήθεια με τρόπο που έχει τη δύναμη να συγκινήσει κι άλλους, να συγκινήσει πολλούς. Συνιστώ, λοιπόν, με όλη τη δύναμη της ψυχής μου το βιβλίο «Στη γειτονιά των τραίνων», της Μηλίτσας Αγιαννίτου-Παυλοπούλου, εκδ. Αύρα. Αγαπητοί αναγνώστες, διαβάστε το και θα βγείτε πολλαπλά κερδισμένοι, αυτό είναι πιο βέβαιο κι από βέβαιο!...

Δημοσιεύθηκε στην ΟΔΟ στις 23 Ιανουαρίου 2025, αρ. φύλλου 1257.