ΟΔΟΣ: Η καλδέρα της Καστοριάς

 

ΟΔΟΣ 13.2.2025 | 1260

Καθώς σε μια εποχή που η θήρα των απροκάλυπτων ψευδών κατακλύζει το διαδίκτυο, η Καστοριά έχει τον δικό της τρόπο να βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της κατάστασης...

Μετά την Καστοριά με τα... πασχαλινά κόκκινα αυγά που δήθεν έβαψαν αυθόρμητα οι παλιές Καστοριανές μετά την απελευθέρωση της πόλης από τον οθωμανικό ζυγό το 1912 στις... 11 Νοεμβρίου, για να συμβολίζουν την... Ανάσταση, και το ότι τάχα, το 1389, χρονιά που η Καστοριά περιήλθε στους Οθωμανούς, δεν έβαψαν αυγά για το Πάσχα οι τότε Καστοριανές, καθώς προφανώς τα είχαν βάψει μαύρα, τελευταία υπάρχουν και συνέχειες. 

Η ιστορία με αυτό το θέμα, επειδή βρέθηκε λέει κάπου, κάποτε, ένας και μοναδικός αυτόκλητος, που μάλλον επρόκειτο για κάποιο διοικητικό υπάλληλο ή θεοσεβούμενο δάσκαλο ή κάποιον προσωρινό με καλπάζουσα φαντασία στην περιοχή της Καστοριάς σε επόμενο χρονικό στάδιο να γράψει σε μια τοπική εφημερίδα τα fake news της Καστοριάς, έχουν «άξιες» συνέχειες. 

Διότι το «κακό» με την Καστοριά δεν σταμάτησε στα κόκκινα αυγά (ούτε στην κόκκινη μηλιά), τα οποία στα καλά καθούμενα 112 χρόνια μετά την απελευθέρωση της πόλης και της περιοχής, έσπευσαν ορισμένες και ορισμένοι να φορτώσουν στην Καστοριά από σήμερα και ως την αιωνιότητα, ως δική τους συμβολή στην παράδοση της πόλης. Μέσω αυτής, να μείνουν δηλαδή στην ιστορία, για κάτι που κανείς ποτέ δεν είχε ακούσει, κανείς δεν μεγάλωσε και δεν γέρασε με μια τέτοια φήμη. Και φυσικά ούτε και στις ΗΠΑ, όπου η καστοριανή ομογένεια της Νέας Υόρκης τηρούσε τα ήθη και έθιμα της πόλης απαρέγκλιτα.

Να όμως, που με μια τόσο «πιασάρικη» ιδέα, όπως τα κόκκινα αυγά, ήταν σε ένα βαθμό αναμενόμενο να παρασυρθούν ορισμένοι· και μάλιστα το ανύπαρκτο «έθιμο» έφθασε ως την Ι. Μητρόπολη Καστοριάς, που είτε από ρομαντισμό είτε από καθήκον (καθώς τα αυγά είναι πασχαλινό έθιμο), δεν έδειξε άμεσα αντανακλαστικά σε μια καινοτομία που δεν ανήκει στην παράδοση της Καστοριάς.

Άλλωστε, και μόνο το γεγονός ότι η απελευθέρωση της Καστοριάς στις 11 Νοεμβρίου 1912 ως ιστορικό γεγονός είναι τόσο κεφαλαιώδους σημασίας, όσο για να είναι υπαρξιακό, και σε αυτό δεν χωρούσαν, ούτε μπορούν να χωρούν γραφικότητες.

Η αναφορά στα κόκκινα αυγά δεν γίνεται μόνο για να επανέλθουν αυτή την φορά εκ πλαγίου τα «ραγκουτσάρια» στην "επικαιρότητα" τις ημέρες αυτές, που ένα μήνα μετά την λήξη των καστοριανών καρναβαλιών αρχίζουν δυναμικά τα καρναβάλια στην Ελλάδα και στον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο, μιας και φέτος συμπίπτουν οι ημερομηνίες του Πάσχα σε ορθόδοξο και καθολικό κόσμο.

Κάτι ανάλογο είχε γίνει και με τα «ραγκουτσάρια» πριν μερικές δεκαετίες, όταν η τότε δημοτική αρχή αναζητούσε brand-name για το τοπικό έθιμο, αποκλειστικά και μόνο για τα καστοριανά καρναβάλια. Και μεταξύ άλλων που είχε προτείνει μια επιτροπή στην δημοτική αρχή, ατυχώς επιλέχτηκε αυτή η ονομασία, αντί της ονομασίας «Σατουρνάλια» ή «Διονύσια» που επίσης είχαν προταθεί, μαζί με κάποιες άλλες. (Στον δήμο Άργους Ορεστικού, δεν υπήρχε καμμιά εισήγηση για brand-name και έτσι παρέμειναν μέχρι σήμερα «καρναβάλια»).

Και το ατυχώς έγκειται στο γεγονός ότι η ονομασία αυτή, έμελλε να γίνει θηλιά για την πόλη και να αποτελεί, για κάποιο λόγο, βήμα προπαγάνδας των Σλάβων βόρειων γειτόνων, που και αυτοί τα τελευταία χρόνια απέκτησαν δικά τους αντίστοιχα έθιμα.

Στα οποία εκδράμουν εγχώριοι φωστήρες και σοφοί των παραδόσεων, μιας και εκτός των άλλων, ούτε οι Καλικάντζαροι, όταν ανέρχονται στην επιφάνεια από τα υπόγεια έγκατά τους, γνωρίζουν από σύνορα και δεν περνούν από τελωνειακούς ελέγχους. Συνεπώς (;) «United Καλικάντζαροι» ενωμένοι ποτέ loser ηττημένοι – κατά πως και «Unιted Alexander» –όπως επισήμως ανακοινώθηκε επανειλημμένα σε «φεστιβάλ» την περίοδο των καρναβαλιών της Καστοριάς, χωρίς τον παραμικρό σχολιασμό των ακούραστων σχολιαστών του πληκτρολογίου των κοινωνικών δικτύων, που καταπίνουν την κάμηλο.

Αν και η Τσικνοπέμπτη απέχει ακόμη καμμιά εβδομάδα περίπου, (φέτος θα είναι 20 Φεβρουαρίου), για την ΟΔΟ, η επαναφορά αυτών των δύο ζητημάτων, σε μια πόλη όπου βασιλεύει όχι ακριβώς το ψεύδος αλλά η συλλογική ανοχή, δεν γίνεται ακριβώς τυχαία. Καθώς σε μια εποχή που η θήρα των απροκάλυπτων ψευδών κατακλύζει το διαδίκτυο, η Καστοριά έχει τον δικό της τρόπο να βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της κατάστασης. Την οποία εν τω μεταξύ εκμεταλλεύονται οι γνωστοί άγνωστοι της παραενημέρωσης και της παραπληροφόρησης, για να πείσουν τον τοπικό πληθυσμό ότι ευτυχούν, έστω κι αν δεν το καταλαβαίνουν.

Διότι κοντά σε αυτά, προστέθηκαν και νέα θαύματα και κατορθώματα, βούτυρο στο ψωμί της παραπληροφόρησης και των αργόσχολων πολιτικών και πονηρών πολιτευτών. Τα οποία έως προχθές δεν είχαν υπόσταση ούτε και στα όνειρα. Μιας και η λίμνη της Καστοριάς, του Κικιλίου Κόμο και των άλλων χαριτωμένων του δημόσιου βίου, έκανε ένα ακόμη βήμα βορειότερα. Στον δρόμο προς το Λοχ Νες ή αλλού και απέκτησε την δική της Ατλαντίδα. 

Στα καλά καθούμενα (και τυχαίως μετά το συλλογή υπογραφών για το "Μαύρο Βουνό"), αναδημοσιεύθηκε σε ενημερωτική ιστοσελίδα θρησκευτικής παραπληροφόρησης, ένας ακόμη μύθος σχετικός με την λίμνη της Καστοριάς και την «ασέβεια». Ότι τάχα στον βυθό της... ρηχής λίμνης, κρύβεται ένα χαμένο χωριό που καταποντίστηκε μαζί με τους κατοίκους της, μετά από... θεία παρέμβαση και τιμωρία για την απανθρωπία, την ασέβεια και την απληστία των κατοίκων της.

Υπήρχε δηλαδή μια καστοριανή... λεκάνη, κάτι σαν Καλδέρα, και ήρθε μετά κάτι σαν μια θεία δίκη, πλημμύρα, λιμός, λοιμός σεισμός και καταποντισμός, κάτι σαν φαινόμενο ανάλογο με τον Βεζούβιο – με νερό όμως αντί για λάβα, και την μετέτρεψε σε... λίμνη. 

Η είδηση... για ένα ακόμη εξάρτημα της Καστοριάς-Μαριορής, διαδόθηκε αστραπιαία. Και πάλι, όπως με τα... κόκκινα αυγά του Άη Μηνά, οι εναπομείναντες παλιάς και παλιότερης καστοριανής καταγωγής, είτε ζουν στον σημερινό «παράδεισο» του Κόμο, είτε αλλού στην οικουμένη, αναρωτιόντουσαν για την μια ακόμη ιστορία, που δεν είχαν ακούσει ποτέ. Και που είναι ολοφάνερα fake. Όπως fakes είναι τα σλάβικα, τα ραγκουτσάρια, τα κόκκινα αυγά, και θα είναι σε λίγο και κάθε πιθανός και απίθανος μύθος.

Και μετά άρχισε η περιπέτεια με τους σεισμούς και τις Καλδέρες της Σαντορίνης και το ενδιαφέρον μεταστράφηκε και αποπροσανατολίστηκε. Δεδομένου ότι κανείς δεν ξέρει, αν με την συνέχεια της ίδιας κουβέντας δεν ακουγόταν μια νέα ιστορία.

Όπως ότι τελικά βρέθηκε η Ατλαντίδα στην Καλδέρα της Καστοριάς, και ότι εκτός από το ηφαίστειο της Ψαλλίδας και του Μαύρου Βουνού, υπάρχει και Μαύρος Καβαλάρης, που διασχίζει κάθε βράδυ με το φτερωτό άλογό του –σαν να πετάει σαν να μη πετάει (κατά πως θα έλεγε ένας) στην επιφάνεια της λίμνης, μοιράζοντας κόκκινα αυγά. Για το Πάσχα και την Ανάσταση, που ακόμη περιμένουν εκεί στην Καστοριά. Ή έστω αυγά για τον επικείμενο Χάσκαρη, και όσους χάσκουν. 

* * *

Το βυθισμένο χωριό της Ελλάδας

που χάθηκε από την απληστία των κατοίκων

Ο θρύλος για το βυθισμένο χωριό στη λίμνη της Καστοριάς

συναρπάζει με το μυστήριο και τη μαγεία του.

Η λίμνη της Καστοριάς, γνωστή για την ειδυλλιακή της ομορφιά, κρύβει έναν από τους πιο παράξενους θρύλους της ελληνικής παράδοσης. Σύμφωνα με τη λαογραφία της περιοχής, κάτω από τα ήρεμα νερά της βρίσκεται ένα χαμένο χωριό, το οποίο βυθίστηκε ως θεϊκή τιμωρία. Ο μύθος λέει ότι οι κάτοικοι του χωριού είχαν γίνει απάνθρωπα απρόσιτοι και άπληστοι, αρνούμενοι να προσφέρουν βοήθεια σε φτωχούς ή ταξιδιώτες που ζητούσαν καταφύγιο. Η ασέβειά τους θεωρήθηκε ύβρις και, όπως πολλοί άλλοι θρύλοι του ελληνικού πολιτισμού, τιμωρήθηκε με μια μεγάλη φυσική καταστροφή. Αδιάκοπες βροχές και πλημμύρες σκέπασαν την περιοχή, εξαφανίζοντας το χωριό από τον χάρτη και δημιουργώντας τη λίμνη που γνωρίζουμε σήμερα. Η ιστορία αυτή μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, εμπλουτίζοντας τη μαγευτική εικόνα της Καστοριάς με μια δόση μυστηρίου. Παρόλο που δεν υπάρχουν αρχαιολογικές αποδείξεις για την ύπαρξη του χωριού, ο μύθος παραμένει ζωντανός. Μερικοί ντόπιοι ισχυρίζονται ότι έχουν ακούσει καμπάνες να χτυπούν κάτω από το νερό τις νύχτες ή ότι έχουν δει σκιές από αρχαίες κατασκευές μέσα στη λίμνη. Τέτοιες αφηγήσεις έχουν γίνει σημείο αναφοράς για όσους αγαπούν τις παραδόσεις και τις μυστηριώδεις ιστορίες.Η λίμνη της Καστοριάς είναι κάτι παραπάνω από ένας φυσικός θησαυρός της Ελλάδας. Είναι ένας τόπος όπου η φύση και ο θρύλος ενώνονται, δημιουργώντας μια μοναδική εμπειρία για όσους θέλουν να ανακαλύψουν τη μαγεία του παρελθόντος μέσα από τη δύναμη της παράδοσης.

Φωτογραφία: Η πτώση των επαναστατών-αγγέλων (1621), χαρακτικό σε χαρτί του Λούκας Βόρστερμαν του πρεσβυτέρου (1595–1675) βασισμένο σε έργο του Πέτερ Πάουλ ρούμπενς (1577-1640).

Δημοσιεύθηκαν στην ΟΔΟ στις 13 Φεβρουαρίου 2025, αρ. φύλλου 1260.

Επιλογή σχετικών αναρτήσεων:

• ΟΔΟΣ: Τόπε καβαλάρης
• ΟΔΟΣ: Ωά!
• ΙΩΑΝΝΗ ΣΚΟΡΔΑ: Αγαπητή ΟΔΟΣ [18.2.2021]