ΓΕΩΡΓΙΟΥ Α. ΔΑΟΥΤΟΠΟΥΛΟΥ: Η ανάπτυξη στην ορεινή Ελλάδα

Τα τελευταία χρόνια, η ανάπτυξη στην ορεινή Ελλάδα, καρκινοβατεί. Έχουμε συνεχή μείωση του πληθυσμού ο οποίος διαρκώς συρρικνώνεται. Φεύγουν κυρίως οι νέοι και τα άτομα των παραγωγικών ηλικιών, τα περισσότερο μορφωμένα και φιλόδοξα άτομα, καθιστώντας τα προβλήματα της ανάπτυξης ακόμη πιο σοβαρά. 

Τα τελευταία χρόνια, η ανάπτυξη στην ορεινή Ελλάδα, με εξαίρεση περιοχές φυσικού κάλους ή τουριστικές, καρκινοβατεί. Το αποδεικνύει περίτρανα η απογραφή του πληθυσμού που γίνεται κάθε 10 έτη. Από το 1961 και μετά, έχουμε συνεχή μείωση του πληθυσμού ο οποίος διαρκώς συρρικνώνεται. Αν κοντά σε αυτήν προσθέσει κανείς και τη δραστική μείωση των γεννήσεων στις αγροτικές και ορεινές περιοχές που ακολούθησαν αυτές των αστικών περιοχών, η μείωση του πληθυσμού είναι δραματική. Το χειρότερο όμως κακό είναι ότι αυτή η απομάκρυνση είναι επιλεκτική. Φεύγουν κυρίως οι νέοι και τα άτομα των παραγωγικών ηλικιών, τα περισσότερο μορφωμένα και φιλόδοξα άτομα, καθιστώντας τα προβλήματα της ανάπτυξης ακόμη πιο σοβαρά. 

Ουσιαστική και μακροχρόνια πολιτική ανάπτυξης των αγροτικών περιοχών δεν φαίνεται να υπάρχει ή αν υπάρχει είναι αποσπασματική μια και δεν αγγίζει τα ουσιαστικά προβλήματα των αγροτικών και ιδιαίτερα των ορεινών περιοχών. Ταυτόχρονα, έχουμε περιορισμένη έρευνα και σπουδές σε θέματα ανάπτυξης στη χώρα μας σε πανεπιστημιακό επίπεδο. Έχουμε δεκάδες τμήματα οικονομικών σπουδών και διοίκησης επιχειρήσεων, αλλά κανένα σε θέματα ανάπτυξης. 

Εξαίρεση αποτελεί το Μετσόβιο Κέντρο Διεπιστημονικής Έρευνας που ιδρύθηκε από το Μετσόβιο Πολυτεχνείο σε μια προσπάθεια ανταπόδοσης του ιδρύματος προς τις ορεινές περιοχές από τις οποίες προήλθαν οι ιδρυτές του. Άρχισε να λειτουργεί από το 2008 στις εγκαταστάσεις που ολοκληρώθηκαν στο Μέτσοβο της Ηπείρου. Με περιορισμένη και ανεπαρκή παρουσία Γεωτεχνικού προσωπικού και αποκλειστικό χώρο αναφοράς την Ήπειρο, θα φανεί στα επόμενα χρόνια, με τη σταδιακή ωρίμανσή του, η επίδρασή του στα αναπτυξιακά θέματα των ορεινών περιοχών. 

Η ανάπτυξη στη χώρα μας βασίζεται στη χρηματοδότηση, συχνά με ευνοϊκούς όρους, επενδύσεων οι οποίες γίνονται σε διάφορους τομείς. Για να γίνει όμως μια επένδυση χρειάζονται ίδια κεφάλαια τα οποία δεν είναι διαθέσιμα στις ορεινές περιοχές. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το μοντέλο επενδύσεων που ακολουθούμε δεν έχει αποδώσει τους καρπούς που θα περιμέναμε. 

Από την άλλη πλευρά, οι αγροτικές περιοχές και μάλιστα οι ορεινές, έχουν συσσωρεύσει μια σειρά από παραγωγικά μειονεκτήματα τα οποία καθιστούν τις επενδύσεις σε αυτές λιγότερο παραγωγικές. Είναι σκόπιμο να επισημάνουμε τέτοια παραγωγικά μειονεκτήματα στις αγροτικές και ιδιαίτερα στις ορεινές περιοχές που δεν φαίνεται να αγγίζουν τις ευαισθησίες της σημερινής εθνικής πολιτικής ανάπτυξης.

Θέλεις να ενισχύσεις τον έντυπο τύπο του Νομού που δύσκολα επιβιώνει και συνήθως κυκλοφορεί στις πρωτεύουσες των Νομών ή τον εξειδικευμένο αγροτικό τύπο, το κάνεις με την υποχρέωσή τους να διαθέτουν δωρεάν ένα τουλάχιστον φύλλο σε κάθε οικισμό με πληθυσμό κάτω από 1.000 κατοίκους.

Κατασκευάζεις σε έναν αριθμό από τα υπάρχοντα Γυμνάσια, Λύκεια, Δημοτικά σχολεία και άλλα κτίρια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης που κρίνονται κατάλληλα, φωτοβολταϊκά στέγης και με αυτά καλύπτεις τη δαπάνη συμμετοχής άπορων μαθητών και μαθητριών σε σχολικές εκδρομές και την ηλεκτρική ενέργεια ενός αριθμού νοικοκυριών που βρίσκονται στα όρια της φτώχειας. 

Θυμάμαι τον πατέρα 2 μαθητών στο χωριό του πατέρα μου που μου εξηγούσε την αδυναμία του να χρηματοδοτήσει την ετήσια εκδρομή των παιδιών του και την απογοήτευση την οποία ένοιωσαν τα παιδιά. 

Θέλεις να αναπτύξεις τις γνώσεις πληροφορικής που είναι απαραίτητες για τους πολίτες των αμέσως επόμενων δεκαετιών, προσφέρεις δωρεάν ιντερνέτ για οικισμούς με πληθυσμό μικρότερο των 1000 κατοίκων. 

Δίνεις κατά προτεραιότητα άδειες και επιδοτείς ομάδες αγροτών στην ορεινή Ελλάδα για να εγκαταστήσουν φωτοβολταϊκά πάρκα με σκοπό την παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας που είναι απαραίτητη για τα αντλιοστάσια τους και ταυτόχρονα διαφοροποιείς επί το ευνοϊκότερο τα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας για γεωργικές εκμεταλλεύσεις ορεινών περιοχών. 

Επαναφέρεις το θεσμό της αγροφυλακής με κύρια κατεύθυνση την πρόληψη των ζημιών, αλλά και την προστασία του περιβάλλοντος με ταυτόχρονη συμβολή στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στην ορεινή Ελλάδα. 

Δίνεις μισθολογικά και φορολογικά κίνητρα στο ιατρικό προσωπικό που υπηρετεί σε ορεινά αγροτικά ιατρεία.

Επιδοτείς το ενοίκιο ή παρέχεις χαμηλότοκο ή άτοκο δάνειο σε νέους εκπαιδευτικούς που θα θελήσουν να παραμείνουν σε μόνιμη βάση για δέκα τουλάχιστον έτη, στην έδρα της υπηρεσίας τους σε οικισμούς μέχρι 2.000 κατοίκους, αποθαρρύνοντας τους διαβατάρικους εκπαιδευτικούς που παραμένουν στην έδρα τους όσο διαρκεί και η ημερήσια υπηρεσία τους. Η παραμονή των εκπαιδευτικών στις έδρες τους, αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα επιθυμητών κοινωνικών και πολιτιστικών αλλαγών. 

Σε νέες επιχειρήσεις που θα εγκατασταθούν σε ορεινές περιοχές παρέχεις φορολογικά κίνητρα και επιδοτήσεις για μια τουλάχιστον δεκαετία, ώστε να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν στα μεγαλύτερα κόστη και στη χαμηλή ζήτηση της περιοχής. 

Επιδοτείς το κόστος των εισιτηρίων μεταξύ των οικισμών και της έδρας του Δήμου. 

Επιδοτείς την εγκατάσταση (ενοίκιο ή αγορά κατοικίας) για άτομα που εργάζονται με τη χρήση της πληροφορικής σε επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε άλλες πόλεις ή και στην αλλοδαπή. 

Οι επενδύσεις στον αγροτικό τομέα μπορούν επίσης να σχεδιαστούν με διαφορετικό τρόπο. Αντί να περιμένουμε έναν αγρότη- επιχειρηματία να κάνει μια επένδυση η οποία θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, να ενθαρρύνουμε μερικούς από αυτούς να αλληλο-συμπληρώσουν μια νέα επένδυση. 

Για παράδειγμα, 2-3 ή και περισσότεροι μικροί αγρότες ιδρύουν μετά από επαρκή εκπαίδευση ανάλογο αριθμό από αιγοπροβατοτροφικές εκμεταλλεύσεις και 1-2 από αυτούς και από κοινού μια τυροκομική μονάδα που θα τυροκομεί το γάλα των πρώτων. 

Δυστυχώς όμως η γεωργική εκπαίδευση στον αγροτικό πληθυσμό καρκινοβατεί και θα επανέλθουμε με άλλο σχόλιο με δραστικές προτάσεις αλλαγών. 

Με τον ίδιο τρόπο ιδρύονται με λίγα κεφάλαια, μετά από εκπαίδευση και επιδότηση, μονάδες αυγοπαραγωγής ελεύθερης βοσκής σε συνεργασία με επιχειρηματία που θα αναλάβει την παραγωγή των νεοσσών, την εμπορία των αυγών και των απαραίτητων ζωοτροφών. Σημαντικό μειονέκτημα σε αυτό το πεδίο αποτελεί αδυναμία των Γεωργικών Εφαρμογών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης να υποστηρίξουν παρόμοια εκπαιδευτικά εγχειρήματα. 

Ένα ακόμη πολύ σοβαρό μειονέκτημα των ορεινών περιοχών είναι η αδυναμία τους να απολαύσουν των ευεργετημάτων του πολλαπλασιαστή που χαρακτηρίζει όλες τις επενδύσεις. Χτίζεις ένα δημόσιο έργο (ένα σχολείο ή ένα κέντρο υγείας), η μόνη ωφέλεια της περιοχής συνίσταται στα λίγα μεροκάματα των ανθρώπων της περιοχής που θα προσληφθούν ως εργάτες και το πολύ η άμμος και τα χαλίκια! 

Όλα τα υπόλοιπα υλικά, θα τα αναλάβει ένας εργολάβος, μη κάτοικος της περιοχής, που θα φέρει εκτός της περιοχής όλα τα άλλα υλικά που θα χρειαστεί (τσιμέντα, οπλισμός, ξυλεία, κεραμίδια, κουφώματα, πλακάκια, ηλεκτρολογικά, κ.ά.) πολλά από τα οποία θα προέρχονται μάλιστα και εκτός της χώρας!. 

Αυτό επισημαίνει ότι τα έργα που χρηματοδοτούνται για εκτέλεση στις ορεινές περιοχές της χώρας μας πρέπει να είναι έργα εντάσεως εργασίας (καθαρισμός-περιποίηση δασικών εκτάσεων, δενδροφυτεύσεις, κ.ά.) ή έργα με χρήση τοπικών υλικών (ξύλινα κουφώματα, πέτρινοι τοίχοι).

Τα αστικά κέντρα στη χώρα μας είναι σήμερα πολύ καλά προσβάσιμα από το εθνικό δίκτυο και παράλληλα ελλειμματικά σε καλής ποιότητας προϊόντα, αρκεί να βελτιωθεί το σύστημα εμπορίας που δεν θα επιτρέπει την Ελληνοποίηση ξένων προϊόντων. Αυτό όμως δεν αναιρεί πλήρως τα αυξημένα κόστη μεταφορών που έχουν οι επιχειρήσεις που λειτουργούν στην ορεινή Ελλάδα και μάλιστα στη νησιωτική. 

Τα παραδείγματα που αναφέρθηκαν είναι ένα μόνο μέρος από πολλά άλλα που μπορούν να υπάρξουν και να θεσπιστούν. Παρατέθηκαν για να επισημάνουμε τη σημασία τους και τα κίνητρα που μπορούν να θεσπιστούν για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και την αύξηση του εισοδήματος με τελικό σκοπό τη συγκράτηση του πληθυσμού στις ορεινές κοινότητες.

Ταυτόχρονα, θα περιμέναμε επιχειρηματίες που διευθύνουν υγιείς και ακμάζουσες επιχειρήσεις του αγροδιατροφικού τομέα να αναλάβουν στα πλαίσια της κοινωνικής τους προσφοράς, πρωτοβουλίες στήριξης γεωργικών επιχειρήσεων παραγωγής από την ορεινή Ελλάδα με αποκλειστική διάθεση των τοπικών προϊόντων τους στις αλυσίδες των καταστημάτων τους ανά την επικράτεια. Αυτό θα ήταν παράλληλα και μια μέγιστη πράξη πατριωτισμού.

Δημοσιεύθηκε στην ΟΔΟ στις 10 Απριλίου 2025, αρ. φύλλου 1268.