ΟΔΟΣ: Αγκιστρωμένη πόλη | άγρια μοναξιά

 

ΟΔΟΣ 15.5.2025 | 1272

Τα χρόνια και οι μήνες κυλούν ασταμάτητα, η Καστοριά που είναι έρημη και όσο την περιδιαβαίνουν ειδικά μετά το απόγευμα, αισθάνονται ένα είδος αμηχανίας αλλά και μελαγχολίας –αντί να αισθάνονται αποφασιστικότητα και διάθεση να δοθεί ένα τέλος σε όλη αυτή την καταστροφή, εξακολουθεί να μη διαθέτει ούτε ένα κάθισμα Πνευματικού Κέντρου. 

Από τις αρχές του 2000 που «έπεσε» οριστικά η «αυλαία» του Πνευματικού Κέντρου Καστοριάς, αφού διέκοψε για πάντα την λειτουργία και αποκλείστηκε η πρόσβαση του κοινού σε αυτό, ενώ αργότερα, μιας και το κτήριο δεν «έπεφτε» από μόνο του, κατεδαφίστηκε ο όροφος στο επίπεδο της οδού Αγίου Αθανασίου, πέρασαν τουλάχιστον 25 χρόνια αργότερα, 1/4 του αιώνα. 

Στο Άργος Ορεστικό, την διπλανή πόλη, έχουν την τύχη να διαθέτουν εδώ και 15 χρόνια περίπου ένα σύγχρονο πολιτιστικό κέντρο, ενώ η Καστοριά, δεν διαθέτει τίποτε, αν και έχουν παρελάσει από τα δημοτικά πράγματα της πόλης, αρκετοί δήμαρχοι όπως και βουλευτές, νομάρχες, αργότερα αντιπεριφερειάρχες. 

Σε άθροισμα επίσης, μεσολάβησαν και αμέτρητες (δεκάδες) προεκλογικές περίοδοι για όλες τις εκλογές των αρχών που παρέλασαν. Στα κεντρικά πολιτικά, πέρασαν πολλοί πρωθυπουργοί και πολλά κόμματα από την διακυβέρνηση, κάθε απόχρωσης (και απόκλισης). Από τα λεγόμενα «συστημικά» έως και τα διαμαρτυρίας και επαναστατικά, όπως οι "Ανεξάρτητοι Έλληνες" αλλά προηγουμένως και ο "Λαϊκός Ορθόδοξος Συνασπισμός" απ’ όπου προήλθαν σημαντικά στελέχη της σημερινής κυβέρνησης, που κάποτε κράδαιναν (μεταφορικά) τον πέλεκυ. 

Εν τω μεταξύ ποτέ κανένας πρωθυπουργός, δεν περιηγήθηκε μέσα στην πόλη εδώ και πολλές δεκαετίες. Ούτε μέχρι το Βυζαντινό Μουσείο –για παράδειγμα. Η Καστοριά που δήθεν όλοι θαυμάζουν για την αρχοντιά και τα βυζαντινά της μνημεία, παραμένει στα αζήτητα όλων των πρωθυπουργών. 

Η δικτατορία των Συνταγματαρχών που επιβλήθηκε τον Απρίλιο του 1967 και κυβέρνησε αυταρχικά ως το 1974 προκαλώντας στο τέλος της εθνική καταστροφή της Κύπρου, είναι γεγονός ότι είχε αποδειχθεί αρκετά γενναιόδωρη προς την Καστοριά. Η πόλη βρισκόταν ακόμη στις επάλξεις των συνόρων του Ψυχρού Πολέμου, γεωγραφικά στην εμπροσθοφυλακή μεταξύ ΝΑΤΟ και Συμφώνου της Βαρσοβίας. Καθόσον υπήρξε και πεδίο εμφυλιοπλεμικών συγκρούσεων ως το 1949, όταν οι δυνάμεις που υποστηρίζονταν από κουμμουνιστικά καθεστώτα, απέτυχαν να καταλύσουν το πολίτευμα και να επιβάλλουν την δικτατορία τους, στην περιοχή έδρευαν πολλά στρατόπεδα. 

ΟΔΟΣ 15.5.2025 | 1272 | σ.3

Αν περιοριστεί η έρευνα μόνο στα πρόσωπα των δημάρχων Καστοριάς που διετέλεσαν από το 2000, αυτοί είναι οι Δημήτριος Παπουλίδης («Ξεκινάει σύντομα η υλοποίηση ανέγερσης νέου Πνευματικού-Συνεδριακού Κέντρου»), Ιωάννης Τσαμίσης («Θα παραιτηθώ εάν δεν γίνει νέο Πνευματικό Κέντρο»), Εμμανουήλ Χατζησυμεωνίδης («Προγραμματίζεται η ανέγερση νέου Πνευματικού Κέντρου και Συνεδριακού Κέντρου»), Ανέστης Αγγελής («Η Καστοριά σύντομα θα έχει Πνευματικό Κέντρο»)· και από το 2019 -ήδη στην δεύτερη θητεία του- ο Ιωάννης Κορεντσίδης. 

* * *

Έτσι για την ελληνική χουντική «κυβέρνηση» η Καστοριά ήταν τόπος μέριμνας. Συνέπεσε να βρίσκεται (ήδη) σε μεγάλη ακμή η γουνεμπορία και όλο αυτό το παζλ, που αισθητικά είχε την δική του ιστορία, συνέβαλε μαζί με τους δοτούς-αυτοδιοικητικούς της εποχής (δήμαρχους, νομάρχες κ.ο.κ.) να παραδώσουν στο τέλος ένα αξιοσημείωτο σύνολο δημόσιων έργων-υποδομών για την Καστοριά, με πολλά κτήρια. Που ευτυχώς υπάρχουν ακόμη. 

Ενδεικτικά, το Γυμνάσιο, το Επιμελητήριο, ο (παλιός) ΟΤΕ, το Πνευματικό Κέντρο, το Νοσοκομείο Καστοριάς, το κατάστημα της Εθνικής Τράπεζας είναι μόνο μερικά από αυτά τα σημαντικά έργα που κληροδοτήθηκαν στην πόλη της Καστοριάς από την δικτατορία. Που φρόντισε να μετονομάσει την δενδροφυτεμένη Αγίου Αθανασίου όπου συμπτωματικά βρίσκονταν το Πνευματικό Κέντρο, αλλά και το εξαιρετικό κτήριο του ΟΤΕ που σήμερα ρημάζει κι’ αυτό. Δεν τιμά κανένα μια τέτοια πραγματικότητα. 

Αν περιοριστεί η έρευνα μόνο στα πρόσωπα των δημάρχων Καστοριάς που διετέλεσαν από το 2000, αυτοί είναι οι Δημήτριος Παπουλίδης («Ξεκινάει σύντομα η υλοποίηση ανέγερσης νέου Πνευματικού-Συνεδριακού Κέντρου»), Ιωάννης Τσαμίσης («Θα παραιτηθώ εάν δεν γίνει νέο Πνευματικό Κέντρο»), Εμμανουήλ Χατζησυμεωνίδης («Προγραμματίζεται η ανέγερση νέου Πνευματικού Κέντρου και Συνεδριακού Κέντρου»), Ανέστης Αγγελής («Η Καστοριά σύντομα θα έχει Πνευματικό Κέντρο»)· και από το 2019 –ήδη στην δεύτερη θητεία του– ο Ιωάννης Κορεντσίδης. 

Πέντε (5) ολόκληροι δήμαρχοι σε πολλαπλάσιες δημοτικές θητείες, δεν κατόρθωσαν παρά μόνο, εκτός από τις υποσχέσεις και τις εξαγγελίες, είτε για νέο Πνευματικό Κέντρο στην λεωφόρο των Κύκνων, είτε για ανακατασκευή του «αείμνηστου» στην οδό Αγίου Αθανασίου που εν τω μεταξύ καταλεηλατήθηκε και κατέστη πέρα από άχρηστο και επικίνδυνο ως και εστία μόλυνσης. Όπως κατέληξε να είναι και χώρος απ’ όπου μπορούν να προκληθούν ευρύτερες απώλειες στο περιβάλλον πρασίνου του άλσους της Παναγίας Φανερωμένης. 

Σήμερα έξι ολόκληρα χρόνια μετά την ορκωμοσία του κ. Ιωάννη Κορεντσίδη ως δημάρχου Καστοριάς το 2019 (ανέλαβε καθήκοντα στις 1 Οκτ. 2019), με το εσωτερικό της παλιάς Καστοριάς να είναι ερημωμένο και ερειπωμένο όσο ποτέ άλλοτε, η δημοτική αρχή φέρεται να ανακινεί από καιρού εις καιρό το ζήτημα. Τάζοντας και ανατάσσοντας υποσχέσεις. 

Έτσι στο τέλος του 2022 έγινε η προκήρυξη μελέτης, ύψους (μόνο της μελέτης) 278.624,08 ευρώ, για «Ανέγερση δημοτικής βιβλιοθήκης – αίθουσα εκδηλώσεων / διαλέξεων & διαμόρφωση περιβάλλοντος χώρου στο ΟΤ 33Γ της πόλης Καστοριάς (χώρος πρώην Πνευματικού Κέντρου)». 

Εν τω μεταξύ ήδη από την εποχή της δημαρχίας Δημητρίου Παπουλίδη, είχαν εκπονηθεί (πανάκριβες) μελέτες για την ανέγερση Πολιτιστικού Μεγάρου εκτός από την Αγίου Αθανασίου και στην λεωφόρο των Κύκνων στα πρότυπα της εποχής και των αντίστοιχων που κατασκευάστηκαν εκείνη την περίοδο σε άλλες πόλεις, όπως το Μέγαρο Μουσικής "Χώρος Τεχνών" της Βέροιας. 

Παράλληλα με τις μελέτες, δημοσιοποιήθηκαν και αρκετές μακέτες του Μεγάρου στην λεωφόρο Κύκνων, μία εκ των οποίων μάλιστα είχε ενσωματώσει και αρχιτεκτονικά στοιχεία από το παλαιό ιστορικό γυμνάσιο της Κουμπελίδικης, στην ακρόπολη της Καστοριάς, στα πλαίσια ενός ρομαντισμού που θα συνέδεε το ιστορικό παρελθόν με το μέλλον. 

Η δε ανέγερση του Μεγάρου και του Πνευματικού Κέντρου προγραμματιζόταν και με τα (τεράστια) ποσά που άφησε ως κληρονομιά στο Δήμο Καστοριάς ο κάποτε βουλευτής Καστοριάς Λάζαρος Παπαλαζάρου και για τα οποία, οι δημότες Καστοριάς, δεν γνωρίζουν την τύχη (ή την ατυχία) τους. 

Τώρα με την (νέα) μελέτη των 278.624,08 ευρώ να έχει ως αντικείμενο την ανέγερση "Δημοτικής Βιβλιοθήκης", και μόνο συμπληρωματικά "Αίθουσας Εκδηλώσεων/Διαλέξεων" αλλά και την "διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου" στο σημείο του πρώην Πνευματικού Κέντρου της Καστοριάς, από την προκήρυξη της χρειάστηκαν άλλα δύο χρόνια ως το τέλος του 2024 προκειμένου να υπογραφεί επιτέλους γι’ αυτή, σύμβαση.

Ακριβώς εκεί που κάποτε, πριν το Πνευματικό Κέντρο Καστοριάς, υπήρχε το εξαιρετικό θερινό κέντρο "Έλλη", κάτω από τον θρυλικό θερινό επίσης κινηματογράφο "Ρίο" στον άλλοτε πευκόφυτο χώρο. Ενώ λίγο ψηλότερα λειτουργούσε το καταπληκτικό για την εποχή του ξενοδοχείο "Ξενία". Αυτά όλα, μερικά από τα άνθη στο στεφάνι μιας Καστοριάς που γνώρισε μεγάλη ακμή, χωρίς να σπαταλά δεκαετίες και πακτωλούς χρημάτων.

* * *

Εν τω μεταξύ τα χρόνια και οι μήνες κυλούν ασταμάτητα, η Καστοριά που είναι έρημη και όσο την περιδιαβαίνουν ειδικά μετά το απόγευμα, αισθάνονται ένα είδος αμηχανίας αλλά και μελαγχολίας –αντί να αισθάνονται αποφασιστικότητα και διάθεση να δοθεί ένα τέλος σε όλη αυτή την καταστροφή, εξακολουθεί να μη διαθέτει ούτε ένα κάθισμα Πνευματικού Κέντρου. 

Δεν χωρεί αμφιβολία, ότι άλλες είναι οι «προτεραιότητες» όσων ήλθαν, είδαν και απήλθαν. Διότι πέρα από το «στεφάνι» της φαντασμαγορίας των παραλιακών ζωνών, των πεζοδρομίων και των καφετεριών που λειτουργούν ως στοιχείο οφθαλμαπάτης, και ευνοούν την ψευδαίσθηση του τουρισμού των ξενοδόχων και των εστιατορίων, τίποτε δεν έχει γίνει ακόμη. 

Τις τελευταίες ημέρες και αφού είχαν προηγηθεί σχετικές δηλώσεις – επαναφοράς του θέματος από τον ίδιο το δήμαρχο Καστοριάς, που ως κάποτε μόνιμος κάτοικος της περιοχής, όχι μόνο είχε άμεση αντίληψη της καταστροφής, αλλά το Πνευματικό Κέντρο ήταν ένα από τα πρώτα που υποσχέθηκε το 2019 (!), παρατηρήθηκε σήμερα μια σχετική κινητικότητα. Ένα-δυο μηχανήματα μικρά τροχοφόρα σαν κι αυτά που πραγματοποιούν γεωτρήσεις, φάνηκε να τοποθετούνται μέσα στο περιφραγμένο χώρο, έξω από τον οποίο εξακολουθεί να παραμένει το άγαλμα, της... καστοριανής, –άλλη ιστορία κι αυτή.  Πραγματοποιούν έρευνες για την γεωστατική μελέτη του έργου της ανέγερσης "Δημοτικής Βιβλιοθήκης, Αίθουσας Εκδηλώσεων/Διαλέξεων και τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου στο σημείο του πρώην Πνευματικού Κέντρου της Καστοριάς". 

Σήμερα έξι ολόκληρα χρόνια μετά την ορκωμοσία του κ. Ιωάννη Κορεντσίδη ως δημάρχου Καστοριάς το 2019 (ανέλαβε καθήκοντα στις 1 Οκτ. 2019), με το εσωτερικό της παλιάς Καστοριάς να είναι ερημωμένο και ερειπωμένο όσο ποτέ άλλοτε, η δημοτική αρχή φέρεται να ανακινεί από καιρού εις καιρό το ζήτημα. Τάζοντας και ανατάσσοντας υποσχέσεις. 

* * *

Ακριβώς εκεί που κάποτε, πριν το Πνευματικό Κέντρο Καστοριάς, υπήρχε το εξαιρετικό θερινό κέντρο "Έλλη", κάτω από τον θρυλικό θερινό επίσης κινηματογράφο "Ρεξ" στον άλλοτε πευκόφυτο χώρο. Ενώ λίγο ψηλότερα λειτουργούσε το καταπληκτικό για την εποχή του Ξενοδοχείο "Ξενία". Αυτά όλα, μερικά από τα άνθη στο στεφάνι μιας Καστοριάς που γνώρισε μεγάλη ακμή, χωρίς να σπαταλά δεκαετίες και πακτωλούς χρημάτων. 

Μετά την ολοκλήρωση της μελέτης, θα ακολουθήσει η δημοπράτηση του έργου, για το οποίο υπάρχει εγκεκριμένη χρηματοδότηση ύψους 3,75 εκ. ευρώ, δηλαδή ζήσε Μάη μου. Να φας τριφύλλι. 

Ωστόσο η όλη εντύπωση, δεν είναι αρνητική. Κάτι επιτέλους κινείται. Και καθώς δεν βρισκόμαστε σε προεκλογική περίοδο, δεν είναι δίκαιη η σύγκριση με τα παρόμοια μηχανήματα που είχε στο φωτογραφικό πλάνο της η κυρία Μαρία Αντωνίου, βουλευτής τώρα, ως υπεύθυνη του πρωθυπουργικού γραφείου στη Θεσσαλονίκη, μερικά χρόνια πριν αλλά και εκ νέου υποψήφια βουλευτής τότε, εγκαινιάζοντας τα έργα... για το φυσικό αέριο, έξω από το Νοσοκομείο Καστοριάς στην Μύτκα, υπό συνθήκες θεατρικής παράστασης, ελλείψει θεάτρου και κυβερνητικής μέριμνας [σχετικά "εδώ" & "εδώ"].

Αυτή την φορά, ίσως κάτι να γίνεται. Αν και μετά την ολοκλήρωση (και αυτής) της μελέτης, θα ακολουθήσει η δημοπράτηση του έργου, και θα χρειαστούν και άλλο χρόνο και πολλές υπομονές να αποκτήσει η Καστοριά εκ νέου πάνω από 60 χρόνια αργότερα, ό,τι είχε ήδη από το 1970. 

Φωτογραφία εξωφύλλου: Με αυτά τα λόγια αφιέρωσε στην Ελένη Τσαδήλα την φωτογράφηση που έκανε [σχετικά "εδώ"] μαζί με τον εικαστικό Μάρκο Ντέμκα, μέσα στο Πνευματικό Κέντρο Καστοριάς το 2019, η ποιήτρια Μαρία Σέκιου (στο φόντο το κουφάρι του επάνω ορόφου του Πνευματικού το 2014).

Δημοσιεύθηκε στην ΟΔΟ στις 15 Μαΐου 2025, αρ. φύλλου 1272.

ΕΓΡΑΨΑΝ

Ἐν κατακλείδι, ἡ ὅλη ὑπόθεση τοῦ ἔργου

θὰ καταλήξει σὲ ἕνα φιάσκο.

Αναστάσιος Πηχιών [1929-2020]

Περί ανέγερσης νέου πνευματικού κέντρου

ΟΔΟΣ 6.12.2018 | 963

Επιλογή σχετικών αναρτήσεων:

• ΟΔΟΣ: Σε άλλες πόλεις
• ΟΔΟΣ: I love Kastoria
• ΟΔΟΣ: τ. Πνευματικό Κέντρο Καστοριάς: Κατά παραγγελία;
• ΟΔΟΣ: Καλά νέα, τα ευχάριστα [νέα];
• ΟΔΟΣ: Αρχόντισσα
• ΑΝΑΣΤΑΣΗ Κ. ΠΗΧΙΩΝ: Πολιτιστικό κέντρο
• Ανοικτή επιστολή-πρόταση στον δήμαρχο Καστοριάς [Ελένη Τσαδήλα]
• ΟΔΟΣ: Η καθυστερημένη απάντηση της Καστοριάς, στο ίδιο το ζοφερό παρελθόν της
• Η εισήγηση του δημάρχου Καστοριάς για την έγκριση σύναψης προγραμματικής σύμβασης με την Εγνατία Οδό Α.Ε. για ανέγερση πολιτιστικού κέντρου
• ΟΔΟΣ: «Θαυμάστε μας» είκοσι χειμώνες
• ΘΑΝΑΣΗ ΜΠΑΤΣΟΠΟΥΛΟΥ: Το Πολιτιστικό και Πνευματικό Κέντρο Άργους Ορεστικού
• ΟΔΟΣ: Iamcastropolitana
• ΟΔΟΣ: Δυσαναπλήρωτο κενό στην πόλη
• Λόγος & Αντίλογος [Χ. Πατρώνου]
• ΟΔΟΣ: Η δικαίωση
• ΟΔΟΣ: 15.1.2015
• Στην μνήμη της Ελένης Τσαδήλα
• ΟΔΟΣ: Γράμμα στη Νένη