2.1.26

ΙΩΑΝΝΗ ΣΚΟΡΔΑ: Αγαπητή ΟΔΟΣ

 
ΟΔΟΣ εφημερίδα της Καστοριάς
ΟΔΟΣ 25.9.2025 | 1289


Η πολιτιστική και πολιτισμική υποβάθμιση της πόλης της Καστοριάς, μόνο άγνωστο ζήτημα δεν μπορεί να θεωρηθεί. Απεναντίας, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί με σχετική ευκολία πως η πόλη της Καστοριάς εδώ και κάποιες δεκαετίες βρίσκεται υπό την επιβολή μιας γενικότερης πολιτισμικής επέλασης καθαρά σλαβικής. 


Η πολιτιστική και πολιτισμική υποβάθμιση της πόλης της Καστοριάς, μόνο άγνωστο ζήτημα δεν μπορεί να θεωρηθεί. Απεναντίας, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί με σχετική ευκολία πως η πόλη της Καστοριάς εδώ και κάποιες δεκαετίες βρίσκεται υπό την επιβολή μιας γενικότερης πολιτισμικής επέλασης καθαρά σλαβικής. Και η αναφορά εστιάζεται κυρίως στην πόλη της Καστοριάς, γιατί σε αυτήν στο παρελθόν υπήρξε άνθηση του πολιτισμού, των γραμμάτων και της τέχνης, τέτοια που παρόμοια της δεν συναντά κανείς εντός των περιφερειακών της συνόρων.

Και για αυτό δικαιολογημένα υπήρξε το επίκεντρο της ελληνικής παράδοσης, όπως συνήθως συμβαίνει με τις περισσότερες –αν όχι όλες– τις "πρωτεύουσες" των νομών. Και αν αναλογιστεί κανείς, πως η ελληνική παράδοση της Καστοριάς καθαρά αστική, διασώθηκε και διαδόθηκε ανά τους αιώνες της τουρκικής κατοχής, τότε θα καταλάβει τους λόγους για τους οποίους οι εναπομείναντες Καστοριανοί, υπερασπίζονται με θέρμη όσα τους μεταλαμπάδευσαν οι πρόγονοι τους.

Και αυτός ο άρρηκτος συναισθηματικός –και όχι μόνο– δεσμός τους με το παρελθόν και την ιστορία αυτής της πόλης, τους επιτρέπει να διαφοροποιούνται χωρίς περιστροφές από τα... πολιτισμικά και πολιτιστικά δρώμενα των περιχώρων. Που τις περισσότερες φορές, αν όχι πάντα, τουλάχιστον στα μάτια τους είναι πρωτόγνωρα και σε τελείως διαφορετικό προσανατολισμό με τα δικά τους βιώματα.

Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως δεν υπάρχει σαφές σημείο τομής ή συνάντησης μεταξύ των δύο –ή και περισσότερων– πολιτιστικών και πολιτισμικών "κόσμων". Εκείνου μεταξύ της πόλης και εκείνων των περιχώρων. Χωρίς σε καμία περίπτωση να υπάρχει η οποιαδήποτε διάθεση γενίκευσης. Η αναφορά γίνεται για συγκεκριμένες περιοχές του νομού που προβάλλουν συστηματικά πολιτισμικά στοιχεία που συναντώνται και σε χώρες βορειότερα της Ελλάδας. Και ο νοών νοήτω. Οι περιοχές αυτές είναι συγκεκριμένες, γνωστές (και μη εξαιρετέες) και η οποιαδήποτε περαιτέρω ονομαστική αναφορά σε αυτές, θα θεωρούνταν κατάχρηση του χώρου σου αγαπητή ΟΔΟΣ.

Σε κάθε περίπτωση, ο κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση και τον αυτοπροσδιορισμό και αυτό είναι απόλυτα σεβαστό. Τουλάχιστον από την στήλη. Μέχρι το σημείο βέβαια που θα υπάρξει προσπάθεια επιβολής των πεποιθήσεων και των ιδεών τους στους υπόλοιπους. Επιχείρηση γενίκευσης σε άλλους. Ακόμη και σε όσους όχι μόνο δεν είναι υποχρεωμένοι να αποδεχθούν αμάσητα τα αφηγήματά τους, πόσο δε να τους τα επιβάλουν δια της πλαγίου. Άσε δε που τις περισσότερες φορές γίνεται τόσο εξόφθαλμα, που δεν χρειάζεται να χρησιμοποιηθεί η τεθλασμένη.

Τον ρόλο του πολιτισμικού «Φάρου» έχουν αναλάβει μερικοί από τους υπέρλαμπρους πολιτιστικούς (;) και πολιτισμικούς (;) συλλόγους που δραστηριοποιούνται στην πόλη της Καστοριάς, και υποτίθεται πως αναβιώνουν και προωθούν την παράδοση! Μόνο που ο σκοπός της ύπαρξής τους έχει διαβληθεί πολλές φορές μέσα από τις δραστηριότητές τους και από όσα απορρέουν από αυτές.

Ό,τι πολιτιστικό μπακαλιάρο ανακαλύψουν, αλλά και όσους γνωρίζουν από δικά τους προσωπικά ή οικογενειακά βιώματα, προσπαθούν με κάθε τρόπο να τους διαχύσουν στην τοπική κοινωνία. Η οποία όμως, τους έχει γυρίσει την πλάτη εδώ και αρκετά χρόνια, υποδεικνύοντάς τους μάλιστα ως τους απόλυτα συνυπεύθυνους για την πολιτισμική διαστρέβλωση που έχει υποστεί ηθελημένα –και σπανιότερα άθελά τους ή εν αγνοία τους– η πόλη της Καστοριάς.

Γεγονός που έχουν συνειδητοποιήσει οι υπεύθυνοι των συλλόγων αλλά σφυρίζουν αδιάφορα, καθώς αν δεν εμπλουτίσουν την θεματολογία τους αναπαράγοντας ξενόφερτους –κατά κύριο λόγο– μπακαλιάρους, δεν θα μπαίνουν στα ταμεία τους κοινοτικά κονδύλια. Είναι μια παρόμοια κατάσταση με όσες ΜΚΟ δραστηριοποιούνται στο θέμα της μετανάστευσης. Αν σταματήσουν οι μεταναστευτικές ροές, θα σταματήσει και ο λόγος ύπαρξης των συγκεκριμένων οργανώσεων, κατά επέκταση η χρηματοδότηση τους. «Κερδοσκόποι είναι άνθρωποι δεν είναι κορόιδα» υποστήριξαν ορισμένοι από τους οποίους σαφώς και δεν θα διαχώριζα την θέση μου. Πώς θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο άλλωστε;

Όταν μάλιστα από την στιγμή που ο λόγος ύπαρξής τους και όσα πρεσβεύουν λειτουργούν διχαστικά στην τοπική κοινωνία. Ακόμα και ο τρόπος που επιλέγουν να δημοσιοποιήσουν την ενεργή παρουσία τους, τις περισσότερες φορές είναι προσβλητικός και υποτιμητικός απέναντι στους άλλους Καστοριανούς. «Ας τους ενημερώσει κάποιος πως δεν βρέχει, αλλά για κάποιον άλλο λόγο βρέχονται», υποστήριξαν μειδιάζοντας οι περισσότεροι από τους οποίους και πάλι δεν θα διαχώριζα την θέση μου. 

Κατά την γνώμη των περισσοτέρων, ενδεχομένως η ύπαρξη αυτών των συλλόγων και το έργο που προβάλλουν πως προσφέρουν στην τοπική κοινωνία, να είχαν μεγαλύτερη απήχηση και αναγνώριση σε κάποιες περιοχές του νομού που αντιπροσωπεύουν ή και εκπροσωπούν πολιτισμικά. Ή τέλος πάντων, φέρουν κοινό βηματισμό σε τέτοιου είδους ζητήματα. Βηματισμό που όσο και αν έχουν προσπαθήσει επί σειρά ετών να προσδώσουν στο κοινό της πόλης, εκείνο αντιστέκεται σθεναρά. Ή τουλάχιστον η πλειοψηφία της.

Άσε δε που αγαπητή ΟΔΟΣ, αν οι κάτοικοι της πόλης "έψαχναν" για τις πολιτισμικές τους ρίζες, ενδεχομένως να τις έβρισκαν σχετικά εύκολα. Δεν θα χρειάζονταν την βοήθειά τους. Δεν είναι δα και πυρηνική φυσική. Ή ακόμα και αν είχαν πολιτισμικές ανησυχίες εσωτερικής βαλκανικής προέλευσης, ήξεραν ακριβώς πού και πότε θα τις ικανοποιούσαν. Ούτε αυτό μοιάζει αρκετά δύσκολο να το έκαναν. Και για να μην το κάνουν, σημαίνει αρκετά για εκείνους. Τόσα πολλά, που δεν μπορούν να γίνουν αντιληπτά από τα στελέχη τέτοιων πολιτισμικών σεκτών.


Αίφνης, «μακεδονικά τσουράπια» παρελαύνουν στην Μητροπόλεως, στο... καστοριανό (υποτίθεται) αστικό καρναβάλι της πόλης. 


Έμαθαν οι Καστοριανοί για παράδειγμα πως το σλαβικό "Ντομάκινε" αποτελεί μουσική τους παράδοση! Προφανώς οι Καστοριανοί έχασαν δια μαγείας την μνήμη τους, ξέχασαν τί έμαθαν από τους προγόνους τους, και ήρθαν αυτά τα υπέρλαμπρα στελέχη των συλλογικοτήτων να τους την φρεσκάρουν, με απώτερο σκοπό να την ανακτήσουν στο μέλλον. 


* * *

Και όπως συμβαίνει στις περισσότερες τέτοιων περιπτώσεων, οι μειοψηφικές συλλογικότητες δρουν με τρόπο κάπως αντισυμβατικό. Εναλλακτικό στην καλύτερη των περιπτώσεων, πολεμώντας την ελληνική εξωστρέφεια. Ενδεχομένως αυτό να οφείλεται σε κάποιου είδους αισθήματος μειονεξίας (;) απέναντι στο πλειοψηφικό κοινωνικό σύνολο που εκδηλώνει την αδιαφορία του. Και μη βρίσκοντας άλλο τρόπο να αναδείξουν το "πλούσιο" έργο τους, προκαλούν την κοινή γνώμη με κάθε τρόπο. Με σκοπό να προκληθεί κοινωνική αναστάτωση και ο " θόρυβος" που θα προκληθεί να αφήσει κάποιο αντίκτυπο. Έτσι τουλάχιστον νομίζουν ή εκεί ποντάρουν για να συνεχίσει η ύπαρξή τους.

Και δεν απέχει αρκετά η παρομοίωσή τους με τους άδειους τενεκέδες, που όταν τους κοπανάει κάποιος νομίζει πως παίζει κάποιο επώνυμο και καλοκουρδισμένο ντραμς. Ενώ ουσιαστικά παράγει βαβούρα και κακογουστιά. Με τενεκέδες παίζει άλλωστε. Δεν θα μπορούσε να παραχθεί τίποτα καλύτερο ή εύηχο. Όπως και τα παραγόμενα ηχητικά αποτελέσματα.

Έτσι μετά από χρόνια δραστηριοποίησης τέτοιων αμφιλεγόμενων –ως προς το πολιτισμικό τους αποτύπωμα και σκοπό δράσης τους– συλλόγων, έμαθαν οι Καστοριανοί για παράδειγμα πως το σλαβικό "Ντομάκινε" αποτελεί μουσική τους παράδοση!! Ναι αγαπητή ΟΔΟΣ! Γιατί σου φαίνεται παράξενο; Προφανώς οι Καστοριανοί έχασαν δια μαγείας την μνήμη τους, ξέχασαν τί έμαθαν από τους προγόνους τους, και ήρθαν αυτά τα υπέρλαμπρα στελέχη των συλλογικοτήτων να τους την φρεσκάρουν, με απώτερο σκοπό να την ανακτήσουν στο μέλλον. Για να μην υπάρχουν κενά, τόσο σε σένα αγαπητή ΟΔΟΣ όσο και στους αναγνώστες σου.

Και όπως συμβαίνει με τις περιπτώσεις τέτοιων μειοψηφιών, υπάρχει πάντοτε ένα τμήμα της κοινωνίας που είναι έτοιμο να καταπιεί το οτιδήποτε του σερβίρουν τα πρωτοπαλίκαρα των συλλογικοτήτων. Ένα μικρό κοινωνικό σύνολο ευήκοο και ευάλωτο στα καθοδηγητικά λόγια των "ανωτέρων". Δηλώνοντας με κάθε τρόπο την πρόθεσή τους να υπηρετήσουν τα πολιτιστικά και πολιτισμικά ιδεώδη για τους δικούς τους σκοπούς. Ρίχνοντας ακόμη περισσότερο νερό στον μύλο της διχόνοιας και του διχασμού. Τεχνηέντως ή μη.

Έτσι έφτασαν στο σημείο, μέσα από όσα έχουν καταφέρει να προσθέσουν στο παλμαρέ τους, να ενημερώσουν την τοπική κοινωνία στο όνομα της «δημιουργίας συνείδησης (!), του σεβασμού στην λαϊκή παράδοση, του πολιτισμικού παρελθόντος, της πολιτισμικής μνήμης, της μουσικής κληρονομιάς και ταυτότητας της Καστοριάς» για τους ολόφρεσκους μπακαλιάρους τους. Μόνο που αυτή την φορά όμως ξεπέρασαν τα όρια.

Στήνοντας ένα σόου παραπληροφόρησης σε μια από τις εμβληματικές συνοικίες της πόλης της Καστοριάς, πέριξ της πλατείας των Αδερφών Εμμανουήλ, στην ευρύτερη περιοχή του Ντολτσού. Ενορχηστρώνοντας και "ελληνοποιώντας" ένα αμιγώς σλαβικό τραγούδι με τον τίτλο "Stamena" ή κάπως έτσι τέλος πάντων (οι στίχοι στο κέντρο). «Υπενθυμίζοντας» –κατά τους ίδιους– στους εναπομείναντες Καστοριανούς τα μουσικά τους ακούσματα, από την στιγμή που εκείνοι τα είχαν ξεχάσει ελέω κάποιου είδους αμνησίας. Και όλα αυτά κυρίως για την «δημιουργία συνείδησης» για να μην υπάρξει η παραμικρή αμφιβολία.


Βουλγαρικός προπαγανδιστικός εθνογραφικός χάρτης της Καστοριάς.
Κρατικό βουλγαρικό αρχείο (1940)

* * *

Τα λόγια της... «τοπικής μουσικής παράδοσης», που «στόχο έχει τη δημιουργία συνείδησης», τα οποία έλαβαν τα «άπειρα συγχαρητήρια», από το Μπαϊρακτάρειο δημοτικό ωδείο:

Што имала кǎсмет 
Стамена, Стамена
мајка ѝ болна 
легнала, легнала.

Мајка ѝ болна 
легнала, легнала
посакала вода 
студена, студена.

Посакала вода 
студена, студена
од таа чешма 
шарена, шарена.

Стамена ги зеде 
стомните, стомните
отиде на чешма 
шарена, шарена.
да налее вода 
студена, студена.

Кога се у село мома 
враќаше, враќашe
сред село оро 
играја, играја.


«[...] Το μουσικό εργαστήρι που πραγματοποιείται στην Καστοριά αποτελεί έναν ζωντανό πυρήνα μάθησης και δημιουργίας με στόχο τη διατήρηση και ανανέωση της τοπικής μουσικής παράδοσης. Το εργαστήρι καλλιεργεί το σεβασμό προς τη λαϊκή παράδοση, συνδέοντας τους μαθητές με το πολιτισμικό παρελθόν του τόπου τους. Στόχος δεν είναι μόνο η εκμάθηση τεχνικών, αλλά και η δημιουργία συνείδησης ότι η μουσική κληρονομιά αποτελεί κομμάτι της ταυτότητας της Καστοριάς και χρειάζεται συνεχιστές».

«Η προσφορά όλων σας τεράστια... Άπειρα συγχαρητήρια!!!»
Μπαϊρακτάρειο Δημοτικό Ωδείο Καστοριάς


* * *


Καλό θα ήταν λοιπόν, να λάβουν υπόψη τους πως οι Καστοριανοί δεν είχαν ποτέ κρίση συνείδησης και ταυτότητας. Ούτε αμφιταλαντεύτηκαν ποτέ για τα ιδεώδη τους, όπως κάποιοι επιμένουν να υποστηρίζουν ότι συμβαίνει σε κάποιες άλλες περιοχές του νομού. Προβάλλοντας την μιζέρια και την διχόνοια. Είναι άγνωστο αν μέσω τέτοιων αμφιλεγόμενων δραστηριοτήτων, προσπαθούν τα κατορθώματα αυτών των συλλογικοτήτων να καλύψουν τα κενά κάποιων εσωτερικά και όχι μόνο. Είναι "άγνωστο" πού το πάνε τελικά. Και καλό θα είναι για τους ίδιους να αντιληφθούν πως όσοι αντιδρούν σε τέτοιου είδους μπακαλιάρους, δεν είναι ούτε φασίστες, ούτε ακροδεξιοί. Μπορεί όμως να είναι όσοι τους χρησιμοποιούν για ξενική προπαγάνδα. 

Και σε κάθε περίπτωση υπάρχουν απλοί δημότες που υπερασπίζονται την παράδοση της πόλης, όπως την κληρονόμησαν από την Ιστορία και τους προγόνους τους. Και κατά μία πολύ περίεργη σύμπτωση, κάνεις εκ των Καστοριανών δεν είχε ακούσει ούτε "Stamena" ούτε "Ντομάκινε" ούτε άλλους σλαβόφωνους ηχητικούς μπακαλιάρους. Ούτε στο Ντολτσό, ούτε στο Τσαρσί. «Κοίταξε να δεις κάτι συμπτώσεις» σημείωσαν σκωπτικά ορισμένοι από τους οποίους σαφώς και δεν διαχωρίζω την θέση μου.

Και όπως ορθώς επισημαίνουν ορισμένοι, η αυθεντική παράδοση της Καστοριάς δεν θα εξισωθεί ποτέ με αυτό που συναντάται όπως κάποιοι υποστηρίζουν αποτελώντας φερέφωνα άλλων, σε ορισμένες άλλες περιοχές. Με όποιον τρόπο και αν το επιχειρήσουν οι εκπρόσωποι αυτής της ξενόφερτης κουλτούρας. Και εδώ που τα λέμε μήπως και καθόλου μπράβο τους.

Ιωάννης Σκόρδας
iskord@hotmail.com


Δημοσιεύθηκε στην ΟΔΟ στις 25 Σεπτεμβρίου 2025, αρ. φύλλου 1289.


Επιλογή σχετικών αναρτήσεων:

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Η ΟΔΟΣ σας ευχαριστεί για την συμμετοχή σας στον διάλογο.Το σχόλιό σας θα αποθηκευτεί προσωρινά και θα είναι ορατό στο ιστολόγιο, μετά την έγκριση της ΟΔΟΥ.

Εγγραφή σε: Σχόλια ανάρτησης (Atom)

ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ