ΓΕΩΡΓΙΟΥ Α. ΔΑΟΥΤΟΠΟΥΛΟΥ: Ο ρόλος των πολιτών στην αναπτυξιακή διαδικασία

ΟΔΟΣ 19.12.2024 | 1253

Είναι τραγικό οι άνθρωποι αυτού του τόπου σε χαλεπούς καιρούς να έχουν μεγαλουργήσει και σήμερα με τόσα μέσα και δυνατότητες να σηκώνουν ψηλά τα χέρια, ζητώντας από την κεντρική εξουσία να τους λύσει όλα τα προβλήματα.

Ζούμε σε μια περίοδο, κρίσιμη για το μέλλον και την πορεία του τόπου. Οι επιλογές τις οποίες θα κάνουμε σήμερα θα επηρεάσουν για μεγάλο χρονικό διάστημα την πορεία και το μέλλον του τόπου.

Στην αγροτική Ελλάδα, η κρίση είναι μεγάλη και πλατειά. Παράγουμε προϊόντα σε ποσότητες που ποτέ άλλοτε δεν είχαμε αυτή τη δυνατότητα, αλλά δυστυχώς τα προϊόντα δεν βρίσκουν αγορές ή όταν τις βρίσκουν, οι τιμές δεν είναι ικανοποιητικές. Παράλληλα στα περισσότερα προϊόντα δεν έχουμε ενσωματώσει υπεραξία με την τυποποίησή τους σε επώνυμα προϊόντα βλέπε για παράδειγμα το ελαιόλαδο το οποίο στις συντριπτικές του ποσότητες εξάγεται χύμα και ασυσκεύαστο. Ταυτόχρονα στις Ελληνικές αγορές εισέρχονται ξένα προϊόντα και Ελληνοποιούνται για να εισπράξουν την υπεραξία των εγχώριων. Αν σε αυτά προσθέσουμε και τα επαναλαμβανόμενα επεισόδια της κλιματικής αλλαγής, η κατάσταση είναι δραματική. 

Οι Έλληνες παραγωγοί δεν μπόρεσαν δυστυχώς να αναπτύξουν υγιείς αγροτικούς συνεταιρισμούς για να απαντήσουν στην πολύμορφη κρίση του αγροτικού τομέα. Το συνεταιριστικό κίνημα βρίσκεται, με πολύ λίγες εξαιρέσεις, σε πλήρη αδυναμία να συντονίσει και καθοδηγήσει τις δράσεις των αγροτών. Ταυτόχρονα, το σύστημα εμπορίας των αγροτικών προϊόντων αδυνατεί να επιβραβεύσει τους καλούς παραγωγούς και ελέγχεται από μια μικρή ομάδα διακινητών, η οποία καρπούται το μεγαλύτερο τμήμα της τιμής την οποία καταβάλλει ο καταναλωτής. Είναι καιρός, το τονίσαμε πολλάκις, η Πολιτεία να αναλάβει τις ευθύνες της, να αποβάλλει από αυτό τα στοιχεία «της καθ ημάς Ανατολής» και να του προσδώσει στοιχεία λειτουργίας που ενυπάρχουν σε όλες τις άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Πώληση στα φανερά με δημοπρασία και όχι στα μουλωχτά στο χωράφι. 

Αν στα παραπάνω αρνητικά στοιχεία προσθέσουμε και το στοιχείο της Κρατολατρείας που μας χαρακτηρίζει, η αγροτική κρίση βαθαίνει και οι ελπίδες για ανάκαμψη απομακρύνονται. Τι είναι κρατολατρεία; Η αντίληψη που ενυπάρχει σε όλους μας και η οποία υπαγορεύει πως όλα μας τα προβλήματα, μικρά ή μεγάλα, πρέπει να λυθούν για λογαριασμό μας από την εκάστοτε Κεντρική Εξουσία. Είναι όμως τραγικό. Οι άνθρωποι αυτού του τόπου σε χαλεπούς καιρούς να έχουν μεγαλουργήσει και σήμερα με τόσα μέσα και δυνατότητες να σηκώνουν ψηλά τα χέρια, ζητώντας από την κεντρική εξουσία να τους λύσει όλα τα προβλήματα. 

Το 1788, ένα χρόνο πριν από τη Γαλλική Επανάσταση που χάραξε τόσο σημαντικά την πορεία της ανθρωπότητας στα κατοπινά χρόνια, οι άνθρωποι μιας ορεινής κοινότητας έκαναν μια εξίσου σημαντική επανάσταση. Οι 6.000 κάτοικοι συνένωσαν τις δυνάμεις τους. Οι πλούσιοι έβαλαν τα κεφάλαιά τους, οι κτηματίες τα χωράφια και οι εργάτες την εργασία τους για να φτιάξουν τη Συντροφιά των Αμπελακίων που επεξεργάζονταν και βάφανε βαμβακερά νήματα. Με καμήλες και μουλάρια έκαναν εξαγωγές στην Κεντρική Ευρώπη. Η οργάνωσή τους πρωτόγνωρη ακόμη και για τα σημερινά μέτρα. Πριν από 236 χρόνια , οι άνθρωποι έβαλαν όριο συμμετοχής για να μην υπάρχει έλεγχος της επιχείρησης από το μεγάλο κεφάλαιο και εξέλεγαν 5μελές συμβούλιο για τρία χρόνια. Ο Συνεταιρισμός είχε κέρδη και μάλιστα πολλά από τα οποία έφτιαχναν και κοινοτικά έργα. Μήπως γνωρίζετε εσείς κανένα άλλο συνεταιρισμό ανά τη χώρα μας που κάνει το ίδιο;

Δίκαια λοιπόν αποκαλείται «το Θαύμα των Αμπελακίων». Χωρίς συνεταιριστική νομοθεσία, χωρίς τραπεζικό σύστημα, χωρίς μεταφορικά μέσα και έργα υποδομής, χωρίς επιδοτήσεις και φοροαπαλλαγές, χωρίς τεχνοκράτες συμβούλους, αλλά με πλούσια και πηγαία ενδογενή έμπνευση και δημιουργικότητα, οι άνθρωποι δείχνουν και σε εμάς σήμερα το τι μπορούμε να κάνουμε. 

Το ίδιο μας δείχνει και η πλούσια Ελληνική παράδοση του Κοινοτισμού. Σε μια περίοδο που «όλα τα πλάκωνε η φοβέρα», ο Ελληνισμός οργανώνεται στις Ελληνικής Κοινότητες. Φτιάχνει σχολεία, εκκλησίες, νοσοκομεία, γηροκομεία, ορφανοτροφεία, βιβλιοθήκες, θεσμούς απονομής δικαιοσύνης σε μια περίοδο που δεν υπάρχει Ελληνικό Κράτος. Ο Ελληνισμός για μια ακόμη φορά διδάσκει στην ανθρωπότητα ένα άλλο σύστημα που στις ημέρες μας και στις επόμενες δεκαετίες θα ακούγεται όλο και περισσότερο. Την Τοπική Ανάπτυξη. Τις θεληματικές προσπάθειας ομάδων ανθρώπων σε τοπικό επίπεδο για βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας που βασίζονται κατά κύριο λόγο στις δικές τους δυνάμεις για σχεδιασμό και υλοποίηση. 

Το αντικείμενο αυτό σπούδασα στην Αμερική το 1985, δίδαξα και ερεύνησα για 25 έτη στη Γεωπονική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, αλλά δυστυχώς με την αποχώρησή μου το 2010, εγκαταλείφθηκε ολοσχερώς. Ο Αμερικανός καθηγητής μου, όταν πληροφορήθηκε από την κατάσταση που είχε, ότι στο ακροατήριο του μεταπτυχιακoύ μαθήματος (Local Development) παρευρίσκεται και ένας Έλληνας φοιτητής, διέκοψε το μάθημα για να τονίσει ότι οι αρχές του μαθήματος βασίζονται στη συμβολή των Αρχαίων Ελλήνων. Ένοιωσα ακόμη μια φορά υπερήφανος για την καταγωγή μου, αλλά λυπήθηκα βαθειά για τη σύγχρονη παρακμή. 

Αυτό που χάρηκα, για μια ακόμη φορά, είναι η ευλυγισία του Αμερικάνικου Πανεπιστημιακού συστήματος που σου επιτρέπει να εγγραφείς και να παρακολουθήσεις, με τη σύμφωνη γνώμη του επιβλέποντος καθηγητή σου, όποιο μάθημα ταιριάζει στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα που σχεδιάζεις. Δεν είναι το στεγανό του Ελληνικού Πανεπιστημιακού συστήματος που σου επιτρέπει, με σπάνιες εξαιρέσεις, να επιλέγεις τα μαθήματα σου μόνο από το μεταπτυχιακό πρόγραμμα της Σχολής που παρακολουθείς. Λίγο αργότερα ο καθηγητής μου χάρισε μερικά βιβλία και άρχισα να συγκροτώ τη βιβλιοθήκη μου για την Τοπική Ανάπτυξη ενώ μετά την αποφοίτησή μου με κάλεσε ως υπότροφο του Προγράμματος Fulbright να ενημερωθώ για τις νεώτερες εξελίξεις. 

Φωτογραφία: Μαουρίτσιο Καττελάν (1960) «Μπαμπά, μπαμπά» | «Daddy, Daddy» (2008) Μουσείο Σόλομον Ρ. Γκούγκενχαϊμ Νέας Υόρκης, ΗΠΑ. Περισσότερα "εδώ".

Δημοσιεύθηκε στην ΟΔΟ στις 19 Δεκεμβρίου 2024, αρ. φύλλου 1253