 |
| 5.1.2025 το πρωί, λίγο πριν τα καρναβάλια της Καστοριάς, Μωμόγεροι στην πόλη. |
Δηλαδή αγαπητή ΟΔΟΣ, ο Ιστορικός του μέλλοντος ή οποιοσδήποτε λαογράφος (ακόμη και με καστοριανή καταγωγή) διατυπώσει την άποψη πως η πόλη της Καστοριάς διατηρούσε κατά το παρελθόν σαν έθιμο τους "Μωμόγερους" –ή οποιοδήποτε άλλο έθιμο κάνει την εμφάνισή του– αυτός ο ισχυρισμός θα είναι αληθής ή... περίπου αληθής, αν όχι ψευδής;
Με το πέρας του εορταστικού δωδεκαημέρου στην πόλη της Καστοριάς θα μπορούσαν να διατυπωθούν ορισμένα συμπεράσματα ως αποτέλεσμα απολογισμού. Κυρίως για το τριήμερο του καστοριανού καρναβαλιού, που αδιαμφισβήτητα αποτελεί την αποκορύφωση των εορτασμών για την πόλη της Καστοριάς. Συμπεράσματα που εξάγονται κυρίως από όλους εκείνους που επί σειρά δεκαετιών στηρίζουν το αστικό καρναβάλι της πόλης όπως κληροδοτήθηκε. Και με αυτό τον τρόπο υπερασπίζονται την διατήρηση των ριζών του σε πείσμα των δυσοίωνων καιρών.
Τουλάχιστον για όσα λαμβάνουν χώρα τις ημέρες πριν αλλά και κατά την τέλεση του καστοριανού καρναβαλιού. Και όπως θα φανταζόταν κανείς, στο επίκεντρο μιας τέτοιας συζήτησης δεν θα μπορούσε να είναι κάτι διαφορετικό από το μουσικό περιεχόμενο που κάποιοι έχουν επιλέξει να πλαισιώσουν το καρναβάλι. Κυρίως μέσω της εισαγωγής οργανοπαικτών –κατά βάση– από τα Σκόπια και την ευρύτερη περιοχή της Βόρειας Μακεδονίας. Οι οποίοι αναπόφευκτα αναπαράγουν την μουσική παράδοση του τόπου τους. Που ουδεμία σχέση έχει με την αστική παράδοση της Καστοριάς. Πόσο δε μάλιστα, όταν το ηχητικό αποτέλεσμα συνδυάζεται με τους σκοπούς συγκεκριμένων τραγουδιών.
Και αν για τους περισσότερους αυτό μοιάζει με πρόβλημα που δεν δύναται να λυθεί άμεσα, έχοντας ουσιαστικά σηκώσει τα χέρια μπροστά στην μουσική δηλητηρίαση του καρναβαλιού, διατυπώνονται και διαφορετικές απόψεις.. Που συνήθως ταρακουνούν τα ήρεμα νερά της Καστροπολιτείας και ενοχλούν την βόλεψη ορισμένων, προκαλώντας ταυτόχρονα τις θετικές αντιδράσεις των Καστοριανών. Απόψεις επώνυμες, συνεχώς αυξανόμενες που διατυπώνονται τόσο σε διαδικτυακές πλατφόρμες όσο και σε δημόσιες συζητήσεις.
Μέσω των οποίων εκφράζεται κατά βάση ο έντονος προβληματισμός τους, τόσο γύρω από τον μουσικό αποπροσανατολισμό του καστοριανού καρναβαλιού, όσο και από τις διάφορες αίολες απόψεις που εκφράζονται για την κατά τα άλλα... εξέλιξη του εθίμου. Αδιαφορώντας πλήρως για τις αντιδράσεις που εκφράζουν εδώ και κάποιες δεκαετίες οι Καστοριανοί. Κυρίως οι αντιδράσεις εκείνων, που κληρονόμησαν το καρναβάλι από τους προγόνους τους και το γνώρισαν ουσιαστικά στην πραγματική του βάση και ρίζες. Που όταν εκείνοι γλεντούσαν με τρόπο αμιγώς αστικό, κάποιοι άλλοι –που τώρα εκφράζουν "προοδευτικούς αυθεντίες"– τους παρακολουθούσαν με τρόπο παρόμοιο με αυτόν των έκπληκτων τουριστών των ημερών μας.
Οι πάλαι ποτέ τοπικοί "τουρίστες" του καρναβαλιού, αφού αρχικά μυήθηκαν κατά κάποιον δικό τους τρόπο στο καρναβάλι της πόλης, μετά από κάποια χρόνια αποστασιοποιήθηκαν από αυτό μέσω του πολιτιστικού ριζοσπαστισμού –ψευτοπροοδευτισμού– τους και την προσπάθεια αλλαγής ενός εθίμου που είχε ξεκάθαρα ως εκείνα τα χρόνια ελληνικό χαρακτήρα με συγκεκριμένη μουσική παράδοση και κουλτούρα, που μοιάζει με την αντίστοιχη της Κοζάνης, που είναι το μεγαλύτερο αστικό σύνολο της Δυτικής Μακεδονίας.
Ατυχώς, προς την κατεύθυνση που έδειξαν αυτοί, πείστηκαν και ελάχιστοι Καστοριανοί οι οποίοι εν αγνοία τους συντέλεσαν στην αλλοίωση του εθίμου. Ενδεχομένως, είτε επειδή οι ίδιοι δεν αντιλαμβάνονταν την επερχόμενη αλλοίωση που θα προξενούσαν με εκείνες τις επιλογές τους, λόγω της περίσσιας ανεκτικότητας που επέδειξαν εκείνα τα κρίσιμα χρόνια για την μετέπειτα πορεία του καρναβαλιού. Επιβεβαιώνοντας άθελα τους ουσιαστικά το κλισέ πως «τα κάστρα πέφτουν από μέσα».
Προσπαθώντας κανείς να προσεγγίσει χρονικά την αρχή της μετάλλαξης του εθίμου, θα έπρεπε να ανατρέξει στην αρχή-αρχή της δεκαετίας του ’90. Όταν επί δημαρχίας του Ανδρέα Οικονομίδη πείστηκε από διάφορους τοπικούς τουρίστες του καρναβαλιού, πως έπρεπε να μετονομαστεί το καστοριανό καρναβάλι με την πρωτάκουστη για τους Καστοριανούς λέξη "ραγκουτσάρια" (η εναλλακτική πρόταση ήταν "σατουρνάλια"). Οι περισσότεροι χρειάστηκαν μερικά χρόνια για να την μάθουν, και να μπορούν να την προφέρουν.
Για ένα δρώμενο το οποίο όχι μόνο δεν τελούνταν στην πόλη της Καστοριάς, αλλά για την πλειοψηφία των παλιών καστοριανών οικογενειών ήταν και παντελώς άγνωστο. Εξάλλου, αν υπήρχε η παραμικρή περίπτωση να είχαν μεγαλώσει γενεές με αυτό, να είσαι σίγουρη αγαπητή ΟΔΟΣ πως θα το διατηρούσαν και θα το υπερασπίζονταν με θέρμη. Ακόμη και οι όποιες ελάχιστες λαογραφικές αναφορές στον συγκεκριμένο όρο έγιναν σε προηγούμενα έτη στον τοπικό τύπο της εποχής, εκείνες φαίνεται πως είχαν την ίδια πολιτισμική σχέση που έχουν οι "Μωμόγεροι" με την πόλη της Καστοριάς. Δηλαδή καμία.
Και το παραπάνω παράδειγμα χρησιμοποιήθηκε προς ορθότερη κατανόηση της σχέσης της Καστοριάς με τα "ραγκουτσάρια". Καθώς το συμπαθές κατά τα άλλα ποντιακό δρώμενο των "Μωμόγερων" δεν αποτελεί πολιτισμικό δρώμενο της πόλης αλλά της περιφέρειάς της. Και πιο συγκεκριμένα εκεί όπου επικρατεί το στοιχείο ποντιακής καταγωγής. Και μπράβο σε εκείνους που διατηρούν τα έθιμά τους και τα παρουσιάζουν. Αυτό όμως δεν σημαίνει επ’ ουδενί πως αποτελούσε/αποτελεί έθιμο της πόλης της Καστοριάς. Και καλό είναι αυτά να ξεκαθαρίζονται εξ αρχής ώστε να αποφευχθούν παρόμοια λάθη στο μέλλον. Ή και όχι. Κανείς εξάλλου δεν μπορεί να είναι σίγουρος με τις τοπικές πολιτισμικές "αυθεντίες".
Δηλαδή αγαπητή ΟΔΟΣ, ο Ιστορικός του μέλλοντος ή οποιοσδήποτε λαογράφος (ακόμη και με καστοριανή καταγωγή) διατυπώσει την άποψη πως η πόλη της Καστοριάς διατηρούσε κατά το παρελθόν σαν έθιμο τους "Μωμόγερους" –ή οποιοδήποτε άλλο έθιμο κάνει την εμφάνισή του– αυτός ο ισχυρισμός θα είναι αληθής ή... περίπου αληθής, αν όχι ψευδής; Η ερώτηση είναι σαφώς ρητορική και διατυπώνεται ως τροφή για σκέψη. Χωρίς να χρειάζεται καμία περαιτέρω εξήγηση σε όσους εσφαλμένα συνδέουν τα "ραγκουτσάρια" με την πόλη της Καστοριάς και το καρναβάλι της.
 |
| 5.1.2025 το βράδυ, λίγο πριν τα καρναβάλια της Καστοριάς, στην καρδιά της. |
Θαρρείς πως η Καστοριά απέκτησε παράδοση, πολιτισμό, ήθη και έθιμα από την στιγμή που σε αυτήν άρχισαν να κατοικοεδρεύουν κάποιοι, επιβάλλοντας στους υπόλοιπους τα προσωπικά τους βιώματα. Και το έκαναν όπως ακριβώς συμβαίνει και τα τελευταία χρόνια με κάποιο βαλκανικό φεστιβάλ, το οποίο με το ζόρι προσπαθούν να καθιερώσουν πρόσωπα της τοπικής αυτοδιοίκησης που το χρηματοδοτούν.
* * *
Και με τον ίδιο τρόπο που με το πέρασμα των ετών αναπτύχθηκε το ζιζάνιο των "ραγκουτσαριών" στις νεότερες γενιές, με τον ίδιο στρεβλό τρόπο επιχειρείται τα τελευταία αρκετά χρόνια το αστικό έθιμο να "χτυπηθεί" και στην μουσική του παράδοση και μοναδικότητα στον όνομα της ψευτοκουλτούρας, του δήθεν προοδευτισμού και των κλισέ "αυθεντιών" πως «η μουσική δεν έχει σύνορα», και «η μουσική ενώνει τους λαούς» (και συμπτωματικά μόνο με έναν λαό). Και αν όλοι αυτοί οι αλμυροί μπακαλιάροι μοιάζουν φυσιολογικοί για την προσωπική ζωή του καθενός, τότε σίγουρα δεν αφορούν κανένα τοπικό έθιμο.
Το οποίο οφείλουν οι νεότερες γενιές που το παραλαμβάνουν από τις προηγούμενες να το διατηρήσουν αναλλοίωτο στο πέρασμα των χρόνων. Αυτά ενδεχομένως να γίνονται σε άλλους τόπους και άλλα μέρη. Για τους κατοίκους της Καστοριάς, αυτές οι αξίες φαίνεται πως έχουν χαθεί, παρά τις επανειλημμένες αντιδράσεις των Καστοριανών με παλιότερη καταγωγή από την πόλη. Θαρρείς πως η Καστοριά απέκτησε παράδοση, πολιτισμό, κουλτούρα, ήθη και έθιμα από την στιγμή που σε αυτήν άρχισαν να κατοικοεδρεύουν οι τοπικοί "τουρίστες" των επαρχιακών περιοχών του νομού, φέρνοντας μαζί τους και επιβάλλοντας στους υπόλοιπους τα προσωπικά τους βιώματα.
Και το έκαναν όπως ακριβώς συμβαίνει και τα τελευταία χρόνια με κάποιο βαλκανικό φεστιβάλ. Το οποίο με το ζόρι προσπαθούν να καθιερώσουν πρόσωπα της τοπικής αυτοδιοίκησης που το χρηματοδοτούν για να δώσουν λόγο ύπαρξης σε συλλόγους (;) και τα όποια μέλη τους. Και όταν αυτό διεξάγεται πλησίον των ημερών του καρναβαλιού, τότε δεν θα μπορούσε να μην σημειωθεί το γεγονός πως μεθοδευμένα επιχειρείται να γίνει διασύνδεση των ακουσμάτων –αλυτρωτικών και προπαγανδιστικών κάποιες φορές– των βόρειων γειτόνων με το καστοριανό καρναβάλι και την ελληνική μουσική του παράδοση.
Πιστεύοντας πως θα δημιουργήσουν ένα μουσικό μωσαϊκό στις πλάτες ενός εθίμου. Και προπαντός σε βάρος της ίδιας της περιοχής. Φτάνοντας αρκετοί στο συμπέρασμα πως τελικά στον νομό Καστοριάς, όλες οι περιοχές και οι κάτοικοί τους δικαιούνται να έχουν και να διατηρούν τα έθιμα και τις παραδόσεις τους, πλην των Καστοριανών της πόλης.
Θαρρείς πως πήγαν ποτέ Καστοριανοί σε περιοχές της επαρχίας με σκοπό να επιβάλλουν την "Νέτα του Φασούλα", την "Εβραιοπούλα" ή την "Ανθηνά". Όμως οι υπόλοιποι έχουν κάθε δικαίωμα να επιβάλλουν στους Καστοριανούς να ακούνε το "Ντομάκινε" και άλλους τέτοιους προπαγανδιστικούς μπακαλιάρους ακόμα και στις γιορτές σχολικών μονάδων της πόλης. Και εδώ που τα λέμε καθόλου μπράβο τους.
Ιωάννης Σκόρδας
iskord@hotmail.com
Δημοσιεύθηκε στην ΟΔΟ στις 16 Ιανουαρίου 2025, αρ. φύλλου 1256.
Επιλογή (πρόσφατων) σχετικών αναρτήσεων:
Φανταστείτε να δημιουργήσουν ένα άλλο βίντεο, αυτή τη φορά με την Εβραιοπούλα ή τη Νέτα του Φασούλα, και να πάνε στο [....] ή στο [....] να το παίξουν στους "Εντόπιους", τι έχει να γίνει!!! Θα ξεσηκωθούν οι πάντες μέχρι το Τίτο Βέλες!
ΑπάντησηΔιαγραφή