ΓΕΩΡΓΙΟΥ Α. ΔΑΟΥΤΟΠΟΥΛΟΥ: Ανάπτυξη με τοπική παραγωγή για τοπική κατανάλωση

 

ΟΔΟΣ 5.12.2024 | 1251

Αξίζει να εξετάσουμε τι συμφέρει την ανθρωπότητα, η ομοιομορφία ή η ετερογένεια, η επικράτηση του παγκόσμιου ή η διατήρηση των τοπικών ιδιαιτεροτήτων.

Ζούμε σε μια εποχή που τη χαρακτηρίζει και τη διαμορφώνει η κυριαρχία της παγκοσμιοποίησης. Αγαθά, υπηρεσίες και ιδέες διαχέονται και κυκλοφορούν σε μεγάλες αποστάσεις με ολοένα μειωμένες αντιστάσεις των τοπικών κοινωνιών. Πολλοί μιλάνε για τη βαθμιαία διαμόρφωση μιας παγκόσμιας κοινωνίας που θα ισοπεδώσει τις εθνικές πολιτισμικές διαφορές διαδίδοντας και επιβάλλοντας τα Δυτικά πρότυπα ζωής στις εσχατιές της υδρογείου.

Αν θέλαμε να δώσουμε έναν ορισμό στην Παγκοσμιοποίηση θα μπορούσαμε να την ορίσουμε ως:

«Τη διαδικασία της βαθμιαίας ομογενοποίησης των πολιτικών, κοινωνικών, οικονομικών και πολιτισμικών στοιχείων που ξεπερνούν τα εθνικά όρια των κρατών και έχουν προφανείς επιδράσεις σε άτομα και κοινωνικές ομάδες».

Το ναυάγιο του πετρελαιοφόρου «πρεστίζ» στα ανοιχτά της Ισπανίας τον Νοέμβριο του 2002, αποτελεί ένα πολύ καλό δείγμα της προόδου που συντελέστηκε στον τομέα της παγκοσμιοποίησης:

Το ηλικίας 26 ετών σκάφος είχε ναυπηγηθεί στην Ιαπωνία. Ιδιοκτήτρια του σκάφους ήταν μια εταιρεία καταχωρημένη στο νηολόγιο Λιβερίας. Τη διαχείριση του σκάφους είχε μια Ελληνική εταιρεία γραμμένη στις Μπαχάμες. Τα πιστοποιητικά καταλληλότητας του σκάφους τα είχε εγκρίνει Αμερικανικός νηογνώμονας. Ναυλώθηκε από μια Ρωσική εταιρεία με έδρα την Ελβετία ενώ το πλήρωμα του σκάφους ήταν από τις Φιλιππίνες, τη Ρωσία, το Πακιστάν και την Ελλάδα. Το πετρέλαιο που μετέφερε φορτώθηκε στη Λετονία και προοριζόταν για τη Σιγκαπούρη. 

Παρόλο που βρισκόμαστε ακόμα μακριά από την επικράτηση αυτού του μοντέλου, αξίζει να εξετάσουμε τι συμφέρει την ανθρωπότητα, η ομοιομορφία ή η ετερογένεια, η επικράτηση του παγκόσμιου ή η διατήρηση των τοπικών ιδιαιτεροτήτων. 

Στα μεταπολεμικά χρόνια ζήσαμε το μύθο της ανάπτυξης που από το μοντέλο της απλοποιημένης προσέγγισης διαλαλούσε στους απανταχού της γης λαούς, διψασμένους για ευημερία και κατανάλωση, το εφικτό της επανάληψης του αναπτυξιακού πειράματος των Δυτικών χωρών σε κάθε χώρα, ανεξάρτητα από τις πολιτισμικές ή άλλες ιδιαιτερότητές της. 

Με άλλα λόγια, όλοι οι λαοί της γης, αργά ή γρήγορα, θα μπορούσαν να ευημερήσουν, όπως και οι Δυτικές χώρες, αρκεί να τις ακολουθούσαν σε μέτρα οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής (αύξηση της αποταμίευσης και των επενδύσεων, βελτίωση της εκπαίδευσης, δημιουργία υποδομών, ενθάρρυνση της επιχειρηματικότητας, κλπ).

Τον μύθο αυτό ήρθε να διαλύσει το ερευνητικό έργο των κοινωνιολόγων της ανάπτυξης, μεταξύ αυτών και ο υπογράφων το παρόν άρθρο, που απέδειξαν ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες όχι μόνον δεν βελτίωσαν την οικονομική και κοινωνική τους θέση σε σχέση με τις ανεπτυγμένες χώρες, αλλά το χάσμα που τους χωρίζει διευρύνθηκε. 

Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Paul Bairoch, το κατά κεφαλή ακαθάριστο εισόδημα ήταν το 1750 περίπου παρόμοιο στις ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες. Το 1930 η σχέση έγινε 4 προς 1 προς όφελος των ανεπτυγμένων και σήμερα είναι 10 προς 1!

Η συνταγή των κοινωνιολόγων της ανάπτυξης για την ανάπτυξη, δεν ήταν η πύκνωση των δεσμών (εμπορικών και άλλων) ανάμεσα σε μια υπό ανάπτυξη χώρα και άλλες ανεπτυγμένες χώρες, αλλά η πλήρης, αν είναι δυνατόν, διακοπή των σχέσεών της. 

Τα τελευταία έτη, οι φωνές για τις καταστροφικές επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης ολοένα και πληθαίνουν. Παρά τη θετική αυτή εξέλιξη δεν έχουμε μια αυξανόμενη αντίληψη σε ευρύτερες ομάδες του πληθυσμού ότι η ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών θα λύσει με τον καλύτερο τρόπο τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. 

Το μέγεθος των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε (υπερπληθυσμός, αστικοποίηση του πληθυσμού, έξαρση οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων, κακή διαχείριση των φυσικών πόρων, γρήγορη επιδείνωση του περιβάλλοντος, κ.ά.) δίνουν την εντύπωση ότι η αντιμετώπισή τους πρέπει να γίνει σε παγκόσμιο επίπεδο. 

Η δική μας άποψη και τα επιχειρήματα που θα αναπτύξουμε εδώ προβάλλουν μια άλλη λύση που δίνει έμφαση στις τοπικές κοινωνίες. Τοπικές όμως λύσεις που δεν θα είναι απομονωμένες, αλλά θα αντανακλούν τα διαφορετικά φυσικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα που απαντώνται σε αυτόν τον πλανήτη και προς τα οποία θα είναι απολύτως προσαρμοσμένες. Έτσι θα μπορέσουμε να μιλήσουμε για μικρές τοπικές λύσεις που εφαρμόζονται σε παγκόσμια κλίμακα. 

Πρότυπη δράση αναζήτησης τοπικών λύσεων σε παγκόσμιο επίπεδο αποτέλεσε η δράση της Τοπικής Ατζέντα 21, η οποία πέρασε απαρατήρητη από τη χώρα μας. Αν αυτήν την είχαμε επεκτείνει στον παραγωγικό τομέα, θα είχαμε τη δυνατότητα να μειώσουμε την εξειδίκευση της παραγωγής, να ανασυστήσουμε υγιείς συνεταιρισμούς οι οποίοι θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν τις μεγάλες γεωργικές επιχειρήσεις, να διαμορφώναμε μικρές παραγωγικές δραστηριότητες που θα κάλυπταν τις τοπικές ανάγκες και στα κεφάλαια των οποίων μπορούσαν να συμμετάσχουν ευρύτερες ομάδες πολιτών.

Θέλουμε δηλαδή μια τοπική παραγωγή από τα μέλη της τοπικής κοινωνίας που θα καταναλώνεται στο μεγαλύτερο ποσοστό της στον τόπο παραγωγής, με περιορισμό του διεθνούς εμπορίου. Δεν θέλουμε μια γεωργία που θα παράγει προϊόντα που θα μεταφέρονται σε τεράστιες αποστάσεις έχοντας συχνά καταναλώσει ποσότητα καυσίμων μεγαλύτερη από το βάρος τους. 

Σήμερα μπορείς να αγοράσεις φρούτα από την Χιλή σε μικρότερη τιμή από ομοειδή φρούτα που παράχθηκαν μερικές δεκάδες χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο της διαμονής σου. Όλες αυτές οι δράσεις θα αυξήσουν την τοπική αυτάρκεια, την απασχόληση και κατά συνέπεια την ευημερία των τοπικών κοινωνιών που δεν θα είναι ευάλωτες σε μια σειρά από εισαγόμενες κρίσεις. 

Αγαπητέ κ. Διευθυντά,

Επειδή κάποιοι φίλοι θα θεωρήσουν τα γραφόμενά μου εντελώς θεωρητικά και ανεφάρμοστα, επιτρέψτε μου ένα τελευταίο σχόλιο. Διάβασα στο τελευταίο φύλλο της ΟΔΟΥ την απογοήτευσή σας για τις φημολογούμενες τουριστικές επενδύσεις στις Κυκλάδες από συμπατριώτες μας κεφαλαιούχους. Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, σε ένα τουριστικό μου ταξίδι με λεωφορείο στην Ήπειρο, σταματήσαμε για ανάπαυση σε έναν από τους δύο σύγχρονους ιδιωτικούς σταθμούς ανάπαυσης της Εγνατία Οδού στα Γρεβενά. 

Ένας παρόμοιος σταθμός στο ύψος της Σιάτιστας (ο υφιστάμενος δεν μας αντιπροσωπεύει ή μάλλον μας εκθέτει) ή της διασταύρωσης με Καστοριά με Καστοριανά κεφάλαια θα μπορούσε να αποτελέσει εξαιρετική εναλλακτική λύση. Να δώσει μερικές θέσεις εργασίας, να προβάλλει τα Καστοριανά προϊόντα και αξιοθέατα του Νομού, την εκλεκτή τοπική κουζίνα και όχι τα άνοστα πολυεθνικά χάμπουργκερ.

Το ζητούμενο είναι ένας ή μία ή περισσότεροι πραγματικοί Καστοριανοί πατριώτες που αγαπούν τον τόπο τους με έργα και όχι λόγια! 

Δημοσιεύθηκε στην ΟΔΟ στις 5 Δεκεμβρίου 2024, αρ. φύλλου 1251.