27/10/14

ΛΑΖΑΡΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΙΔΗ: Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική

[λέγειν τε και γράφειν ορθώς]

Τοπικός τύπος: «… να πληρώσει βάση των περουσιακών του στοιχείων…». Βάση: Με την… ορθογραφία του (ανορθογραφία!) καταλαβαίνω: να πληρώσει την βάση…, ενώ θέλει να τονίσει: να πληρώσει με βάση τα περουσιακά του στοιχεία. Αυτή η διατύπωση με βάση γράφεται βάσει (δοτική του τρόπου ή του μέσου λέγεται στο συντακτικό της καθαρεύουσας γλώσσας μας). Τα απολιθώματα της παραδοσιακής γλώσσας, που εξυπηρετούν και σήμερα εμάς με τη δημοτική μας, όπως λέμε και γράφομε: υπόψη, εν τάξει, ελαφρά τη καρδία, εν όψει εορτών ή εκλογών, εν τάχει, αβρόχοις ποσί (μεταφορικά), εν τέλει, και τόσα άλλα.

Αυτό το ατονικό! … Εξυπηρετεί βεβαίως πολλούς, αλλά «κατασκευάσθηκε» πρόχειρα. Πρώτο και κύριο: Καταντά αστείο, κείμενο αρχαίο ελληνικό ή, τέλος πάντων, ρήσεις – ρητά – φράσεις των αρχαίων μας προγόνων να γράφονται με μονοτονικό. Σήμερα, ειδικότερα, σημειώνω την σύγχυση που μπορεί να γίνει με τα άρθρα του, τους, που είναι και κτητικά της δημοτικής ή με τις προσωπικές αντωνυμίες μου, μας, κλπ. Συγκεκριμένα: 19/6/ 2014, ΟΔΟΣ (σημειωτέον ότι πιο πάνω αναφέρει τον Ελληνοαμερικανό συγγραφέα Peter Diamantis). Παρεμβάλλει κάποια άλλα και συνιστά: Διαβάστε το βιβλίο του Abutance. Από τα συμφραζόμενα καταλαβαίνει κανείς ότι το του είναι κτητικό (το βιβλίο του). Ευκόλως όμως μπορεί να εκληφθεί: Το βιβλίο του Abutance (ως συγγραφέα). Συμπέρασμα: Τα άρθρα θα έπρεπε να τονίζονται προς διάκριση, π.χ. Η ζωή του πατέρα του Πέτρου. α) Η ζωή του πατέρα του (κτητικό) Πέτρου β) Η ζωή τού πατέρα τού Πέτρου.

Tοπικός τύπος. «… Κι ας ήταν μόνο δυο πυθαμές!». Το ορθόν: πιθαμές. Η πιθαμή και η σπιθαμή (πρβλ σπιθαμιαίος). Σε κάποιες περιοχές λένε απιθαμή (δημοτική, προσθετικό α, πρβλ δώσε μου μια ακόλα). Πάντως, καμιά σχέση της λέξεως με το αρχαίο πυνθάνομαι = ζητώ να μάθω, πληροφορούμαι.

Bιβλίο. « Όταν η Αμερική απήλαυε μιάς εικόνος… ». Το ορθόν: απέλαυε, απέλαυσε, κλπ. Το ρήμα απολαύω στην αρχαία και στην καθαρεύουσα: έχω κάτι στη διάθεσή μου, στην ωφέλειά μου. Απολαύομεν σιτίων = έχομε στην διάθεσή μας τρόφιμα. Από + λαύω. Το απλό λαύω δεν υπάρχει, ίσως να ήταν στην αρχαία λάω, ίδια ρίζα με το λαβ-, (λαμβάνω, έλαβα), εξ ού και η λεία. Μεταφορικώς: Ο Τιμολέων απολαύει της εμπιστοσύνης του υπουργού. Στην έννοια του ευχαριστιέμαι το ρήμα συμπληρώνει τους χρόνους του απολαμβάνω. Π.χ. Χθες απολαύσαμε τον καθαρό αέρα της εξοχής.

Βιβλίο: «Η Ρωσία ανένιψε υπό την ηγεσία του Πούτιν.» Το ορθόν: Ανένηψε. Ανανήφω (αρχαίο και λόγιο ρήμα: ανακτώ τις αισθήσεις μου, πρβλ στην Ιατρική: η ανάνηψη.) Μεταφορικώς, ιδίως στον αόριστο, έχει την σημασία της μετάνοιας ή αποκήρυξης της ιδεολογίας. Ήταν παλιός μαρξιστής αλλά αργότερα ανένηψε. Το απλό νήφω στην αρχαία: είμαι νηφάλιος, συνετός, απέχω από το κρασί, δεν μεθώ. Ο Απόστολος Παύλος: Τέκνον Τίτε, νήφε εν πάσι = Να έχεις πνευματική διαύγεια σε όλες τις περιστάσεις. Και ο αρχαίος σοφός: Νάφε (Νήφε) και μέμνησο απιστείν. Να είσαι νηφάλιος και να θυμάσαι να μην εμπιστεύεσαι…

Τοπικός τύπος: Οι Γερμανοί έκδοσαν δάνειο… Έκδοσαν: απαράδεκτο, βγάζει… μάτι! Στην δημοτική σε ορισμένες περιπτώσεις τα ρήματα δεν παίρνουν αύξηση, π.χ. δάνεισα (αντί εδάνεισα), αλλά το εκδίδω είναι ρήμα λόγιο. Το ορθόν: Εξέδωσε δάνειο. Επ’ ευκαιρία: Θα δώσω, έδωσα, έχω δώσει, αλλά η δόση, η έκδοση, δοτός, ανένδοτος.

Ο Γλωσσαμύντωρ


Δημοσιεύθηκε στην ΟΔΟ στις 3 Ιουλίου 2014, αρ. φύλλου 747

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Η ΟΔΟΣ σας ευχαριστεί για την συμμετοχή σας στον διάλογο.Το σχόλιό σας δεν θα εμφανισθεί αμέσως. Θα αποθηκευτεί προσωρινά και θα είναι ορατό στο ιστολόγιο, μετά την έγκριση της ΟΔΟΥ. Υπενθυμίζεται ότι η εφημερίδα δεν δημοσιεύει σχόλια που έχουν προσβλητικό χαρακτήρα.