7/8/17

ΛΑΖΑΡΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΙΔΗ: Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική

ήτοι περί του ορθώς γράφειν τε και λέγειν

Α. 9.2.2017 τοπικός τύπος. Το θέμα μεταστεγάσεως δημοσίων υπηρεσιών καρκινοβατεί. Ο κίνδυνος να εκληφθεί το α’ συνθετικό του ρήματος από την λέξη καρκίνος, με το νόημα της επαράτου ασθενείας, με παρακινεί να το σχολιάσω. Είναι η λέξη καρκίνος, αλλά με την έννοια στους αρχαίους ο κάβουρας, το «καβούρι». Το ρήμα παρασύνθετο από την λέξη καρκινοβάτης, αυτός που βαδίζει αργά σαν κάβουρας (πρβλ αναβάτης, υπνοβάτης).
Οι αρχαίοι διέκριναν είδη καβουριών: καρκίνοι μαλακόστρακοι, καρκίνοι οστρακόδερμοι. Το ρήμα ακροβατώ το συναντάμε στην «Βατραχομυομαχία» (έπος – παρωδία προ των ετών του Ομήρου) και σε παροιμία: ούποτε ποιήσεις τον καρκίνον ορθά βαδίζειν. (Όπως για άλλη περίπτωση: Εί χωλώ παροικήσεις, χωλαίνειν μαθήσει). Συνεπώς, σήμερα: καρκινοβατεί ένα έργο = δεν προχωρεί όσο και όπως πρέπει, καθυστερεί η περάτωσή του, δεν παρουσιάζει καμία πρόοδο. Μια άλλη έννοια για τους αρχαίους: καρκίνος = η λαβίδα (πρβλ σήμερα εργαλείο ξυλουργών ή σιδηρουργών: ο κάβουρας). Ο αρχαιότερος ιατρός, (ο Ασκληπιός ήταν θεός), ο Έλληνας Ιπποκράτης, μια πληγή που κατατρώγει ιστούς του οργανισμού την ονόμασε καρκίνο. Εντεύθεν η ανίατη νόσος. Στην πολιτική: Καρκινοβατεί η αμυντική πολιτική της Ε.Ε.

Β. 9.2.2017 τοπικός τύπος. Οι ρήτορες θαυμάζονται(!) ότι εκφωνούν «φιλιππικούς»… Το θαυμάζονται «όζει αρχαίας συντάξεως», μυρίζει – θυμίζει - αρχαία σύνταξη. Το θαυμάζομαι (ρήμα μεσοπαθητικό) στα νεοελληνικά σπανίως χρησιμοποιείται. Π.χ. Ο Ιωάννης Καποδίστριας θαυμάζεται για το αναγεννητικό του έργο. Στην αρχαία γινόταν χρήση της μεσοπαθητικής φωνής: θαυμάζεται μη παρών = κινεί τον θαυμασμό παρ’ ότι δεν είναι παρών.

Γ. 11.2.2017 Συχνά ακούεται η λέξη πλατφόρμα (η πιο πρόχειρη σημασία: ένα μεγάλο ρυμουλκούμενο όχημα). Στην πολιτική συζήτηση όμως της παρέας ο φίλος είπε. Ο ΣυΡιζΑ θέλει, αλλά δεν βρίσκουν τα δυο κόμματα την πλατφόρμα. Οπότε ο άλλος φίλος είπε: Δηλαδή τι δεν πετυχαίνουν; Εξηγώ: Η λέξη προέρχεται από τα Γαλλικά. Σε επίπεδη έκταση ένα υψωμένο... Η εξέδρα, η ταράτσα. Ευρεία η χρήση στην μεταφορική της σημασία: είναι οι κοινές απόψεις, κοινά σημεία και θέσεις, που ενώνουν άτομα, ομάδες, κόμματα, συλλήβδην κοινό πρόγραμμα. Έτσι, στην ως άνω πρόταση: Τα δύο κόμματα αναζητούν κοινή πλατφόρμα για μελλοντική συνεργασία.

Δ. 2.2.2017 Δόκιμος συγγραφεύς, με την έννοια η ιδιότητα, ο χαρακτήρας κάποιου (το ποιόν – η ποιότης) έγραψε: η εξέταση του ποιόντος. Τέτοια γενική στην αρχαία ελληνική ουδεπώποτε συνήντησα. Γνωστή είναι η αόριστη αντωνυμία: ποιο, ποια, ποιόν (σαν το ο οποίος, -α, -ον). Π.χ. διεπίστωσα ποιάν τινά διάθεσιν διά συμβιβασμόν.

Ε. Όποιος, άγευστος ών της Καθαρευούσης, δεν μπορεί να κάμει ορθή χρήση της φράσεως ο επί κεφαλής (οι «μονοτονικοί» και εύκολοι… στην θεραπεία για πάσαν γλωσσική νόσο, την έκαναν μια λέξη ο επικεφαλής) , με το αρνητικό αποτέλεσμα να το κλίνουν, όπως ο επιμελής. Έτσι, προχθές πάλι άκουσα στη ΝΕΤ τον επικεφαλή(!). Το ορθόν: ο, η επί κεφαλής του λόχου, της ομάδας, της επιτροπής. Οι επικεφαλής των Σωμάτων Ασφαλείας, καλέστε τους επικεφαλής της επιτροπής ή των επιτροπών.

Δημοσιεύθηκε στην ΟΔΟ στις 16 Φεβρουαρίου 2017, αρ. φύλλου 873

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Η ΟΔΟΣ σας ευχαριστεί για την συμμετοχή σας στον διάλογο.Το σχόλιό σας δεν θα εμφανισθεί αμέσως. Θα αποθηκευτεί προσωρινά και θα είναι ορατό στο ιστολόγιο, μετά την έγκριση της ΟΔΟΥ. Υπενθυμίζεται ότι η εφημερίδα δεν δημοσιεύει σχόλια που έχουν προσβλητικό χαρακτήρα.