24/7/17

ΛΑΖΑΡΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΙΔΗ: Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική

ήτοι περί του ορθώς γράφειν τε και λέγειν

Α. 21.1.2017 (εφημερίδα): Αναβολή της εκδικάσεως υποθέσεως που τους αφορά… αιτήθηκαν (!) και έλαβαν τα διευθυντικά στελέχη της εφημερίδας Παραπολιτικά. Αιτήθηκαν(!) αναβολή. Ατυχές εδώ το ρήμα στην έννοια: ζήτησαν. Ο δημοσιογράφος εν προκειμένω θέλησε να χρησιμοποιήσει τύπο λεκτικό της καθαρευουσιάνικης δικαστικής γλώσσης (π.χ. αιτείται ο κατηγορούμενος αναβολήν). Στην καθαρεύουσα το ορθόν ητήσαντο και έλαβον αναβολήν. (πρβλ στην εκκλησία: ο ευσχήμων Ιωσήφ ητήσατο τό σώμα του Ιησού). Στη σημερινή νεοελληνική: ζήτησαν και έλαβαν αναβολή. (το αιτήθηκαν- ητήθησαν – είναι παθητικής διαθέσεως, πρβλ ητημένοι ίπποι = άλογα δανεισμένα). Όχι σύγχυση με την ομόηχη λέξη ηττημένοι = νικημένοι.

Β. 20.1.2017 τοπικός τύπος: ...Ελλάδας και Κίνας πολιτιστικών τουριστικών και οικονομικών δραστηριοτήτων αμφότερα (!) ωφέλιμων για τις δύο χώρες. Το αμφότερα εδώ σαν επίρρημα της δημοτικής δεν στέκει (αρχαία και καθαρεύουσα αμφότεροι, -αι, -α = και οι δυο μαζί). Ο κύριος που προέβη στην δήλωση, προφανώς ήθελε να τονίσει: ωφέλιμες και για τις δυο πλευρές (χώρες). Δραστηριοτήτων εκατέρωθεν (αμφοτέρωθεν) ωφελίμων. Απλά: δραστηριότητες ωφέλιμες και για τις δυο πλευρές. (Μην πλάθουμε επιρρήματα... ανύπαρκτα!).

Γ. 20.1.2017 τοπικός τύπος: Ο λόγος της συνάντησης αναπτύχθηκε κυρίως σε ζητήματα της Καστοριάς (πιο ορθό: Θέματα, που ζητούν λύση). α) Μόλις διαβάζει κανείς τις δυο πρώτες λέξεις καταλαβαίνει: η αιτία της συνάντησης. β) Ασάφεια για την σύλληψη του νοήματος. Ο λόγος αναπτύχθηκε: έγινε συζήτηση (;). Αδόκιμη έκφραση. Κατά την συνάντηση αναπτύχθηκαν, διατυπώθηκαν απόψεις, γνώμες για θέματα της Καστοριάς. Η συζήτηση στράφηκε σε θέματα που αφορούν την Καστοριά.

Δ. 5.1.2017 TV Star Το παιδί να αποδωθεί... Το ορθόν: να αποδοθεί... (πρβλ η δόση, ο δότης, δοτός πρωθυπουργός).

Ε. Από θρησκευτικό κείμενο: Η υπομονή γαληνεύει τους φιλονεικούντας. Ο γράψας θυμάται την αρχαία γραφή. Π.χ. ομηρικό ρήμα νεικέω, -ώ = ερίζω, λογομαχώ, με την έννοια ανταγωνίζομαι να υπερισχύσω. Έτσι γραφόταν φιλόνεικος, φιλονεικία. Το νείκος αντί η νίκη. Διασώζεται η λέξη στην εκκλησία. Το νείκος έδωκεν ημίν και το μέγα έλεος. Σήμερα: φιλονικώ, φιλονικία.

Στ. Ενδιαφέρον πώς πήρε το λόγιο ρήμα παραπαίω την σημερινή του έννοια. Αρχαία: παίω = χτυπώ, πλήττω. Παίσας τον Πέρσην απέκτεινε = Αφού τον χτύπησε, σκότωσε τον Πέρση. Παραπαίω (παρά = κοντά) = κτυπώ πλάγια, αστοχώ στο κτύπημα. Αμετάβατο και μεταφορικώς στη μουσική: παραπαίω = χτυπώ λάθος τόνο, «παραφωνώ». Εξ αυτού και πάλι μεταφορικά: είμαι παράφρων, είμαι μανιακός, «τρικλίζω», χάνω τας φρένας, κάνω ανοησίες, αφροσύνη.

Ζ. 30.1.2017 Το γυναικείο φόρεμα maxi, το ποδήρες, θα το βρείτε σε αρχαία κείμενα: Η διάπεζος (εννοείται εσθής, εσθήτος). Η λέξη δια + πεζός, πρβλ πέδον, δάπεδον, ο πούς (= πόδι). Ενεδύσατο εσθήτα διάπεζον, δηλαδή εσθήτα ποδήρη ντύθηκε.

Η. 24.11.2016 εφημερίδα: … Ή είναι ατελής ανάλογα την επένδυση σκέψης που έχει προηγηθεί. Το ορθόν: ανάλογα με την σκέψη… ή ανάλογα ποια επένδυση σκέψεως έχει προηγηθεί.

Δημοσιεύθηκε στην ΟΔΟ στις 2 Φεβρουαρίου 2017, αρ. φύλλου 871

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Η ΟΔΟΣ σας ευχαριστεί για την συμμετοχή σας στον διάλογο.Το σχόλιό σας δεν θα εμφανισθεί αμέσως. Θα αποθηκευτεί προσωρινά και θα είναι ορατό στο ιστολόγιο, μετά την έγκριση της ΟΔΟΥ. Υπενθυμίζεται ότι η εφημερίδα δεν δημοσιεύει σχόλια που έχουν προσβλητικό χαρακτήρα.