11/4/17

ΛΑΖΑΡΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΙΔΗ: Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική

ήτοι περί του ορθώς λέγειν τε και γράφειν

-Α. 11.9.2016 ΕΡΤ: Τα πλοία διένυαν μεγάλες αποστάσεις. Το λόγιο ρήμα διανύω, που συχνά χρησιμοποιούμε καθημερινά. Το ορθόν: Τα πλοία διάνυαν ή καθαρεύουσα διήνυον. Θα διανύσω πολύ(ν) δρόμο. Χθες διήνυσα την μεγάλη λεωφόρο…

-26.9.2016 Alpha TV: Έωλος ο διαγωνισμός τηλεοπτικών αδειών. (Και άλλοτε σχολιάσαμε την λέξη). α) αίολος, πρβλ από τους αρχαίους μας, ο ασκός του Αιόλου. Το επίθετο αίολος έχει την έννοια αστήρικτος, ασταθής. Π.χ. Κάνεις συλλογισμούς με αίολα επιχειρήματα. Συνεπώς: Ο διαγωνισμός είναι αίολος. β) Ομόηχη λέξη έωλος, με άλλη ετυμολογία, από την λέξη η ηώς. Έωλος σημαίνει απαρχαιωμένος, ξεπερασμένος από τα αρχαία χρόνια και την εξέλιξη.

-6.10.2016 ΕΡΤ (Βουλευτής Συντυχάκης). α) Η κυβέρνηση ακούει πολεμικά ανακοινωθέν(!) Το ανακοινωθέν (μετοχή του ρήματος ανακοινούμαι) δεν είναι α=άκλιτο. Το ορθόν: Ακούει πολεμικά ανακοινωθέντα. Θυμούμαι, σε ορεινό χωριό, το 1943, ο κλητήρας της κοινότητας στον ιερέα:Αφέντ’ νάρθς, να διαβάσεις τον άνακοινωθέν(!). Το σχολίαζαν οι τότε μεγαλύτεροι. β) Έχουμε συζήτηση επί σημαντικότατων θεμάτων: Το καθαρό και αμιγές: Έχομε(ν) συζήτησι(ν) επί σημαντικοτάτων θεμάτων. Γιατί το αναγέρω; Γιατί οι πολλοί χρησιμοποιούν μικτή γλώσσα. Εν προκειμένω: Επί + γενική. Π.χ. το θέμα απί τάπητος, έπεσεν επί του εδάφους. Είναι σύνταξη της καθαρεύουσας, αλλά σημαντικότατων, ορθογραφία και τονισμός σύγχρονης δημοτικής. Το σημερινό γνήσιο, μη μεικτό: Έχουμε συζήτηση για σημαντικότατα θέματα ή πάνω σε σημαντικότατα θέματα.

-26.9.2016 TVE4 Λογοθέτης: Όλοι θυμάστε το μουσλούκι. (Για τους νεωτέρους: το μουσλούκι = ή κάνουλα, το βρυσάκι.) Ένα μικρό δοχείο με κάνουλα, που το είχαμε για νιπτήρα. Λέξη τουρκική(;).

-26.9.2016 (από ποντιακήν αφήγηση): Α σο κατήβεν το παιδίν ασο φλερ + Αφού κατέβηκε το παιδί από την φλαμουριά. Ενίοτε αναφέρομαι σε αρχαισμούς της ποντιακής διαλέκτου. Το φλερ΄είναι το αρχαιοελληνικό φιλήριον, η φιλήρα, η φλαμουριά. Πώς έγινε η λέξη φιλήριον. Γνωστό, το ή(τα) μέχρι την εποχή του Φωτίου, 10ος αι. προφερόταν ως ε μακρόν. Οι Πόντιοι διατηρούν την αρχαία προφορά: ήτο (έτον), ήσαν (έσαν), συνήλικος (συνέλκος), το κεπίν (το κηπάκι, μικρός κήπος) κτλ. Επίσης: Αποσιώπηση του γιώτα. Έτσι: φλέριν, το φλέρ’. (όπως παιδίον, παιδίν, παιδί.)

-21.9.2016 (από σχολιοκό βιβλίο): Είχε στο κορμί του κάτι φουσκάλες… Η φουσκάλα, η φουσκαλίδα, η «φούσκα», η πομφόλυξ της καθαρευούσης. Από την αρχαία λέξη η φυσαλλίς, την φυσαλλίδα, την φουσκαλίδα. (Ξέρουμε ότι το ύψιλον προφερόταν ως το 1000 μ. Χ. ως u γαλλικό και τελικά ως ου. Φυσαλλίς, από το ρήμα φυσώ. Έτσι, η φούσκα, άλλως φλύκταινα στο δέρμα.)

-16.8.2016 Mega Καθώς και των παραπλέοντων(!) σκαφών. Βάρβαρη προφορά, βάρβαρος τονισμός. Το ελληνικό και ορθό: Των παραπλεόντων πλοίων, ή σκαφών. Θέλεις καλή δημοτική; Τα σκάφη που παρέπλεαν ή που παραπλέουν.

-25.9/.2016 εφημερίδα Δημοκρατία Η: Η τύχη έγκειτο στα προνόμια που απολάμβαναν. α) ακατάλληλη εδώ η χρήση του ρήματος έγκειται β) γραμματικώς το ορθόν: ενέκειτο, αλλά θυμίζει αρχαίο. Η τύχη οφειλόταν ή συνίστατο στα προνόμια. Ήταν η τύχη ότι απολάμβαναν τα προνόμια. Σήμερα το λόγιο έγκειται (εν + το αρχαίο ρήμα κείμαι = κείτομαι, είμαι ξαπλωμένος – πρβλ Ενταύθα κείται η κεφαλή του Ευαγγέλου Ζάππα) το χρησιμοποιούμαι με την έννοια: βρίσκεται, ενυπάρχει. Και το ωραίο της καθαρευούσης: συνίσταται σε, π.χ. Πού έγκειται η διαφορά μας; Δηλαδή: Σε τι συνίσταται η διαφορά μας;

Δημοσιεύθηκε στην ΟΔΟ στις 13 Οκτωβρίου 2016, αρ. φύλλου 855


0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Η ΟΔΟΣ σας ευχαριστεί για την συμμετοχή σας στον διάλογο.Το σχόλιό σας δεν θα εμφανισθεί αμέσως. Θα αποθηκευτεί προσωρινά και θα είναι ορατό στο ιστολόγιο, μετά την έγκριση της ΟΔΟΥ. Υπενθυμίζεται ότι η εφημερίδα δεν δημοσιεύει σχόλια που έχουν προσβλητικό χαρακτήρα.